مع انّه . . . مع ذلك . . . لا يرى . . . بينه . . . و ان لم تعمّه بما هى . . . لكنّه الخ : ضمير در « انّه » به معناى شأن بوده و در « لا يرى » به عقل و در « بينه » به فرد از مجمع و ضمير فاعلى در « تعمّه » به طبيعت و ضمير مفعولىاش به فعل اتيان شده و ضمير « هى » به طبيعت و در « لكنّه » به شامل نبودن طبيعت بر فعل اتيانشده به لحاظ مأمور بها بودنش برگشته و مشاراليه « ذلك » تبعيّت احكام از مصالح و مفاسد واقعى مىباشد .
و من هنا . . . انّه يجزى . . . كما يكون كذلك . . . هناك . . . يقصد اصلا : مشاراليه « هنا » توضيح اخير و مشاراليه « هناك » اتيان ضدّ واجب و مشاراليه « كذلك » مجزى بودن بوده و ضمير در « انّه » و در « يجزى » به اتيان عمل جاهل غير ملتفت به حرمت و در « يكون » به اتيان عمل و ضمير نايب فاعلى در « يقصد » به امر برمىگردد .
انّه لا يكون ممّا يسعه بما هى . . . تأثيرها . . . لكان ممّا يسعه . . . لامرها : ضمير در « انّه » به اتيان مجمع و ضمير فاعلى در « يسعه » به امر به طبيعت و ضمير مفعولىاش به ماء موصوله به معناى عمل و ضمير « هى » به طبيعت و در « تأثيرها » به جهات و در « لكان » به اتيان مجمع و در « يسعه » به مانند قبلى بوده و در « لامرها » به طبيعت برمىگردد .
و قد انقدح بذلك . . . لا يكون معه . . . كانا . . . يقع صحيحا فى غير مورد من موارد الخ :
ضمير در « معه » به تقديم دليل حرمت و در « كانا » به دو دليل حرمت و وجوب و در « يقع » به اتيان مجمع برگشته و مشاراليه « بذلك » بيان بوده و « من موارد الخ » بيان براى « غير مورد » مىباشد .
و من هنا . . . عليه . . . بما ذكرناه . . . و يحكمون . . . فلتكن من ذلك على ذكر : مشاراليه « هنا » تفاوت ياد شده بوده و ضمير در « عليه » به اتيان مجمع و ضمير مفعولى در « ذكرناه » به ماء موصوله به معناى بيان و در « يحكمون » به اكثر برگشته و مشاراليه « ذلك » وجه حكم كردن اصحاب بوده و معناى كلمهء « ذكر » خاطر بوده و معناى عبارت « فلتكن الخ »
نهاية الوصول ( شرح فارسى كفاية الأصول ) ( فارسى ) — صفحة 687
مساهمون: حسن سيد اشرفى
ص٦٨٧