محقّق شود آنچه كه محقّق نبود ، پس بفهم و خوب دقّت كن .
نكات دستورى و توضيح واژگان
لا يجوز . . . مع علمه بانتفاء شرطه خلافا لما نسب . . . مخالفينا . . . انّه لا يكاد يكون الشّيء مع عدم علّته : ضمير در « علمه » به آمر و در « شرطه » به امر و ضمير نايب فاعلى در « نسب » به ماء موصوله به معناى جواز و در « علّته » به شىء يعنى مأمور به برگشته و در « انّه » به معناى شأن بوده و مقصود از « مخالفينا » اشاعره بوده و كلمهء « لا يجوز » به معناى « لا يمكن » مىباشد .
كما هو المفروض هاهنا فانّ الشّرط من اجزائها . . . المركّب . . . بعض اجزائه ممّا لا يخفى :
ضمير « هو » به عدم علّت شىء و در « اجزائها » به علّت و در « اجزائه » به مركّب يعنى علّت تامّه و در « لا يخفى » به ماء موصوله به معناى معنا برگشته و مشار اليه « هاهنا » امر آمر بوده و عبارت « فانّ الشّرط الخ » بيان و توضيح نبودن علّت مىباشد .
و كون الجواز فى العنوان . . . بعيد . . . ببعض مراتبه . . . الرّاجع اليه بعض مراتبه الآخر :
كلمهء « كون » مبتدا و اضافه به بعدش شده و كلمهء « بعيد » خبرش بوده و اين عبارت ، جواب اين سؤال مقدّر است « ممكن است مراد مخالفين از جواز ، امكان ذاتى چنين امر كردنى باشد و نه امكان وقوعى » و ضمير در هر دو « مراتبه » و در « اليه » به امر برگردد .
يجوز انشائه مع علمه بانتفاء شرطه . . . فعليّته . . . فى جواز انشائه بعدم بلوغه . . . لعدم شرطه : ضمير در هر دو « انشائه » و در « شرطه » اوّلى و در « فعليّته » و در « بلوغه » به امر و در « علمه » به آمر و در « شرطه » دوّمى به امر نسبت به مرتبهء فعليّت برمىگردد .
لكان جائزا و فى وقوعه . . . و لا يحتاج معه . . . لا ينحصر . . . قد يكون . . . و ربّما يكون غير ذلك : جمله « لكان جائزا » جواب براى « لو » شرطيّهء « لو كان المراد الخ » بوده و ضمير در « لكان » به امر آمر و در « وقوعه » به امر در مقام انشاء با وجود آنكه به مرتبهء فعليّت نرسيده و در « لا يحتاج » به وقوع و در « معه » به « وقوعه » و در « لا ينحصر » و در هر دو « يكون » به