نكات دستورى و توضيح واژگان
فرق بين الاجتماع . . . و الاجتماع كذلك . . . منهما فى الاوّل يطارد الآخر : مقصود از « الاجتماع » اجتماع طلب ضدّين بوده و مشار اليه « كذلك » به نحو ترتّب مىباشد . و ضمير در « منهما » به ضدّين و در « يطارد » به طلب هريك از دو ضدّ برگشته و مقصود از « الاوّل » در عرض واحد و مقصود از « الآخر » ضدّ ديگر مىباشد .
بخلافه فى الثّانى فان الطّلب به غير الاهمّ لا يطارد . . . فانّه يكون الخ : ضمير در « بخلافه » به طلب هريك از دو ضدّ و در « لا يطارد » و در « فانّه » و در « يكون » به طلب غير اهمّ كه مقصود ، طلب مهمّ بوده برگشته و مقصود از « الثّانى » به نحو ترتّب مىباشد .
لا يكاد يريد غيره على تقدير اتيانه و عدم عصيان امره : ضمير در « يريد » به قرينهء مقام به مكلّف و در « غيره » و « اتيانه » و « امره » به اهمّ برمىگردد .
كيف لا يطارده الامر به غير الاهمّ و هل يكون طرده له . . . فعليّته . . . متعلّقه له : ضمير مفعولى در « يطارده » و در هر دو « له » به امر به اهمّ و در « طرده » و « فعليّته » و « متعلّقه » به امر به غير اهمّ يعنى امر به مهمّ برمىگردد .
و عدم ارادة . . . به لا يوجب عدم طرده لطلبه مع تحقّقه . . . الاتيان به و عصيان امره :
كلمهء « عدم » مبتدا و اضافه به بعدش شده و جملهء « لا يوجب الخ » خبرش بوده و ضمير در هر دو « به » و در « امره » به اهمّ و در « لا يوجب » به اراده نكردن غير اهمّ و در « طرده » و در « لطلبه » به امر به غير اهمّ يعنى امر به مهمّ و در « تحقّقه » به طلب غير اهمّ يعنى طلب مهمّ برمىگردد .
فيلزم اجتماعهما على هذا التّقدير مع ما هما عليه من المطاردة من جهة المضادّة بين المتعلّقين : ضمير در « اجتماعهما » و ضمير « هما » به ضدّين و در « عليه » به ماء موصوله كه « من المطاردة » بيان آن بوده برگشته و جار و مجرور « من جهة الخ » متعلّق به « المطاردة » بوده و مقصود از « المتعلّقين » متعلّق امر به اهمّ مثلا ازاله و متعلّق امر به مهمّ