مقصود از « كلا الصّورتين » ترتّب ذى المقدّمه بر مقدّمه و عدم ترتّب ذى المقدّمه بر مقدّمه مىباشد .
بعد الاتيان بها . . . به كذلك . . . لا يوجب تفاوتا فيها . . . ما افاده من . . . بها : ضمير هر دو « بها » و در « فيها » به مقدّمه و در « به » به واجب و در « لا يوجب » به « اتيان او عدم الاتيان بالواجب بالاختيار » اتيان يا عدم اتيان واجب با اختيار و ضمير فاعلى در « افاده » به صاحب فصول و ضمير مفعولىاش به ماء موصوله كه « من انّ الخ » بيانش بوده برگشته و مشاراليه « كذلك » با اختيار مىباشد .
فلا جرم . . . بها . . . معتبرا فيها ففيه انّه . . . مطلوبيّتها . . . بدونها . . . بها : همهء ضماير مؤنّث به مقدّمه و ضمير در « ففيه » به « ما افاده » برگشته و ضمير در « انّه » به معناى شأن مىباشد .
لما عرفت من انّه ليس من آثارها بل ممّا يترتّب عليها . . . و هى مبادئ اختياره :
عبارت « من انّه الخ » بيان ماء موصولهء قبل بوده و ضمير در « انّه » و در « ليس » به توصّل يا ترتّب و در « آثارها » به مقدّمه و در « يترتّب » به ماء موصلهء قبلش به معناى اثر و در « عليها » به مقدّمه و ضمير « هى » به مقدّمات ديگر و در « اختياره » به واجب برمىگردد .
مثل ذا . . . لمطلوبيّتها . . . ايجابها . . . يقضى بانّ ما اريد لاجل غاية و تجرّد عن الغاية بسبب الخ : مشاراليه « ذا » توصّل به واسطهء اختيار به واسطهء مبادى اختيارى واجب بوده و ضمير در « لمطلوبيّتها » و در « ايجابها » به مقدّمه و در « يقضى » به صريح وجدان و ضمير نايب فاعلى در « اريد » به ماء موصوله به معناى مقدّمه و ضمير در « تجرّد » به مقدّمه برگشته و مقصود از « الغاية ، غاية » واجب و ذى المقدّمه بوده و جار و مجرور « بسبب الخ » متعلّق به « تجرّد » مىباشد .
سائر ما له دخل فى حصولها يقع على ما هو عليه من . . . كيف . . . و الّا . . . وجودها من قيوده و مقدّمة لوقوعه : ضمير در « له » به ماء موصولهء قبلش به معناى مبادى اختيارى و در « حصولها » به غايت و در « يقع » و ضمير « هو » به « ما اريد » يعنى مقدّمه و ضمير در
نهاية الوصول ( شرح فارسى كفاية الأصول ) ( فارسى ) — صفحة 348
مساهمون: حسن سيد اشرفى
ص٣٤٨