به اعتبار خبرش « فعليّة » كه اضافه به ما بعدش شده مىباشد و ضمير در « ذيها » به مقدّمه برگشته و اين جمله ، خبر براى « انّ » خواهد بود .
و لو كان امرا استقباليّا : ضمير در « كان » به ذى المقدّمه يعنى واجب برمىگردد .
و المناسك فى الموسم : مقصود از « المناسك » مناسك حجّ و مقصود از « الموسم » يعنى زمان انجام مراسم حجّ مىباشد .
كان وجوبه مشروطا : ضمير در « وجوبه » به ذى المقدّمه يعنى واجب برگشته و اين تقسيمبندى واجب بوده و در اصل عبارت چنين است : « سواء كان وجوبه . . . او مطلقا » .
به شرط موجود اخذ فيه : ضمير در « اخذ » به شرط موجود و در « فيه » به ذى المقدّمه يعنى واجب برگشته و جمله « اخذ فيه » همچون كلمهء « موجود » صفت براى كلمهء « شرط » مىباشد .
و لو متأخّرا : يعنى « و لو اخذ فيه متأخّرا » هرچند به نحو شرط متأخّر اخذ شده باشد .
او مطلقا : كلمهء « مطلقا » عطف به « مشروطا » مىباشد . يعنى « او كان وجوبه مطلقا » به اين معنا كه اصلا مشروط نباشد .
منجّزا كان او معلّقا : ضمير در « كان » به مطلق يعنى واجب مطلق برگشته و اين عبارت تفسير مطلق بودن واجب مىباشد به اينكه يا واجب مطلقى كه منجّز بوده يا معلّق باشد .
فيما اذا لم يكن مقدّمة للوجوب ايضا : كلمهء « ماء » موصوله به معناى « مقدّمات وجوديّه » با جملهء صله بعدش ، مجرور به « فى » و اين جار و مجرور متعلّق به « فعليّة » در « فعليّة وجوب ذيها » بوده و ضمير در « لم يكن » به شرط يعنى مقدّمهء وجوديه برگشته و مقصود از « ايضا » « علاوه بر مقدّمه وجوديّه بودن » مىباشد .
او مأخوذة فى الواجب الخ : كلمهء « مأخوذة » عطف به « مقدّمة » مىباشد . يعنى « فيما اذا
نهاية الوصول ( شرح فارسى كفاية الأصول ) ( فارسى ) — صفحة 169
مساهمون: حسن سيد اشرفى
ص١٦٩