40 - حجيّت ظنّ بنا بر حكومت و يا كشف به چه معناست ؟ ( توضيح از خارج )
ج : در بحث حجيّت ظنّ و جواز عمل به ظنّ پس از مقدمات باب انسداد علم ميان ارباب فن دو نظر است .
1 - گروهى گفتهاند : مطلق ظنّ حجيّت بوده از باب كشف . يعنى پس از مقدّمات انسداد باب علم كشف مىكنيم شارع مقدّس ، مطلق ظنّ را حجيّت قرار داده به اين معنا كه مدلول هر دليل ظنّى ( مظنون ) حكم شرعى ظاهرى مىباشد همانند ساير حجّتهاى شرعيّه .
2 - گروهى گفتهاند : مطلق ظن حجيّت بوده ولى از باب حكومت . يعنى عقل با ملاحظهء مقدمات باب انسداد ، حكم به وجوب عمل برطبق ظنّ مىكند . و ظنّ در اين صورت همانند علم ، حجّت عقلى بوده و عقل در واقع از روى ناچارى دست به دامن ظنّ مىشود .
بنابراين مظنون ، حكم شرعى ظاهرى نخواهد بود .
41 - اين عبارت « بناء على انّ مسئلة حجيّت الظنّ على الحكومة و مسائل الاصول العمليّة فى الشّبهات الحكميّة من الاصول كما هو كذلك ) به چه معناست ؟
ج : در عدول مصنّف از تعريف علم اصول در لسان مشهور سه جهت وجود داشت . يكى از آنها اين بود كه اگر علم اصول را بنا بر تعريف مشهور ، علم به قواعد آمادهكننده براى استنباط احكام شرعيّه بدانيم آنوقت حجيّت ظنّ بنا بر اينكه حجيّتش بنا بر حكومت بوده و نيز با مسائل اصول عمليّه در شبهات حكميّه ، استنباط حكم شرعى نمىشود و بنا بر تعريف مشهور از علم اصول خارج شده و بايد طرح آنها را در اصول از باب استطراد بدانيم درحالىكه بنا بر تعريف مصنّف ، از مسائل علم اصول خواهند بود كه حقّ هم همين بوده كه از مسائل علم اصول هستند . چرا كه ظن اگرچه حكم شرعى نيست ولى در طريق استنباط قرار مىگيرد و اصول عمليّه مثل برائت ، استصحاب و يا تخيير نيز اگرچه حكم شرعى نيستند ولى در مقام عمل ، منتهى به حكم شرعى مىشوند .