غير مفيد : خبر براى « رجوع البحث » مىباشد .
شرح ( پرسش و پاسخ )
1 - موضوع هر علم چيست ؟ ( الاوّل انّ . . . عوارضه الذّاتيّة )
ج : مىفرمايد : موضوع هر علم عبارت از چيزى است كه در هر علمى از عوارض آن بحث مىشود . « 1 »
2 - مقصود از عرض در اينجا چيست ؟ ( توضيح از خارج )
ج : مىفرمايد : مقصود از عرض در اينجا در مقابل ذاتى باب منطق بوده و عبارت از امرى است كه از ذات شىء خارج باشد .
3 - واسطه را با مثال تعريف كنيد ؟ ( توضيح از خارج )
ج : مىفرمايد : عبارت است از علّت وجودى و ثبوت عرض براى معروضش . مثلا مىگوييم ( الماء حارّ ) آب داغ است . در اين مثال ، حرارت عارض بر آب شده ولى علت وجودى حرارت ، آتش و يا خورشيد است
4 - اقسام عرض را با مثال بيان كنيد ؟ ( توضيح از خارج )
ج : عرض به سه قسم بوده و هر قسم نيز داراى اقسامى است كه در مجموع نه قسم مىشود .
قسم اوّل : عرضى كه بدون واسطه ، بر ذات عارض مىشود و خود بر سه نوع است :
الف ) عارض با معروضش مساوى باشد . مانند تعجّب كه بر انسان عارض شده و گفته مىشود : « الانسان متعجّب » اينجا عروض تعجّب بر انسان بدون واسطه است ، يعنى علّت
هامش
( 1 ) - التزام به اينكه هر علمى بايد موضوع داشته باشد كه از عوارض ذاتى آن موضوع در اين علم بحث مىشود ، نظر اهل منطق در « شرح الشّمسيّة / 14 ، حاشيهء ملا عبد اللّه / 209 ، اسفار 1 / 30 » و بعضى اصوليّون همچون مصنّف و صاحب فصول در « الفصول الغرويّة / 10 » بوده ولى مرحوم مظفر در « اصول الفقه 1 / 21 ، موضوع علم الاصول » مىفرمايد ؛ نه الزامى و نه دليلى برآن نمىباشد .