و فيه : يعنى « و الاشكال فيه » و ضمير در « فيه » به « رابعها » وجه چهارم برمىگردد .
انّه انّما يتمّ : ضمير در « انّه » و « يتمّ » به تقرير مذكور برمىگردد .
يكون الموضوع له فيها : ضمير در « فيها » به اسامى معاجين و ساير مركّبات خارجيّه برمىگردد .
انّ الصّحيح منها : ضمير در « منها » به عبادات برمىگردد .
كون الصّحيح الخ : كلمهء « كون » عطف به اسم « انّ » يعنى « الصّحيح » بوده و خودش نيز اضافه به اسمش « الصّحيح » شده و خبرش كلمهء « فاسدا » مىباشد .
شرح ( پرسش و پاسخ )
190 - در تصوير جامع بين افراد و مصاديق عبادات مركّبه بنا بر اعمّى چند قول است ؟ ( فما قيل . . . وجوه )
ج : مىفرمايد : پنج قول گفته شده يا مىتوان گفت . « 1 »
191 - اوّلين وجه در تصوير جامع از نظر اعمّى چيست ؟ ( احدها ان . . . فى الصّلاة مثلا )
ج : مىفرمايد : آنكه لفظ صلاة ، وضع شده باشد براى اركان نماز و موضوع له لفظ صلاة همين اركان بوده كه هم در افراد صحيح و هم در افراد فاسد وجود دارد . « 2 »
192 - اگر ماهيّت و موضوع له لفظ صلاة مثلا اركان بوده ، پس حكم ساير اجزاء و شرايط چيست ؟ ( و كان الزائد . . . فى المسمّى )
ج : مىفرمايد : ساير اجزاء و شرايط مثلا تشهد ، حمد و سوره ، اذكار و غيره داخل و معتبر در ماهيّت و مسمّاى صلاة نبوده بلكه معتبر در مأمور به مىباشد . يعنى دليل ديگرى گفته صلاتى كه مأمور به است بايد علاوه بر اركان ، شامل اين اجزاء و شرايط هم باشد .
بنابراين ، براى صدق لفظ صلاة كافى است نمازى خوانده شود و داراى اين اركان باشد
هامش
( 1 ) - « قوانين الاصول 1 / 40 فى الصّحيح و الاعمّ » و « مطارح الانظار / 7 فى الصّحيح و الاعمّ » .
( 2 ) - « قوانين الاصول 1 / 44 فى الصّحيح و الاعمّ » .