در اقلّ و اكثر بوده و جاى اجراى برائت در جزء اضافى و اكتفاء كردن به اتيان اقلّ مىباشد .
189 - با مثال توضيح دهيد در چه صورتى اگر جامع عبارت از مفهوم بسيط باشد به هنگام شكّ در اجزاء و شرايط عبادات جاى اجراى برائت نيست ؟ ( و انّما لا تجرى . . . . فى غاية الاشكال )
ج : مىفرمايد : در وقتى كه آن مفهوم بسيط كلّى با مصاديق و افرادش در خارج متّحد نبوده بلكه تغاير وجودى داشته باشند ، مثل مفهوم طهارت كه يك معناى كلّى روانى است كه مسبّب و منتزع از وضوء و غسلى بوده كه در خارج با آنها متّحد نيست . در اين صورت وقتى شكّ مىكنيم در اجزاء و شرايط وضوء و غسل كه مثلا در غسل آيا شستن داخل گوش جزء غسل بوده « اكثر » و يا جزء غسل نيست « اقلّ » ، اينجا شكّ در اصل تكليف نيست . زيرا تكليف و مأمور به كه عبارت از طهارت بوده روشن و معلوم مىباشد ، پس شكّ در محصّل طهارت بوده كه آيا طهارت با غسلى كه شستن داخل گوش جزء آن بوده يعنى با اكثر اتيان مىشود و يا با غسلى كه فاقد اين جزء يعنى با اقلّ هم اتيان مىشود كه جاى اجراى برائت نبوده بلكه جاى اشتغال و احتياط است .
مصنّف در ادامه مىفرمايد : اين تصوير از قدر جامع بنا بر قول به صحيحى بود ولى تصوير جامع بنا بر قول به اعمّى در نهايت اشكال مىباشد .