حسب ادّعا بوده كه اديبان ، اين مجاز را از آنجا كه فرض آن ، فرض عقلى و تصرّف در اين لفظ نيز تصرّف عقلى بوده ، حقيقت ادّعائى يا مجاز سكّاكى ناميدهاند .
121 - عبارت ( و ان لم نقل بانّ اطلاقه عليه من باب المجاز فى الكلمة بل من باب الحقيقة و انّ التصرّف فيه فى امر عقلىّ كما صار اليه السّكّاكيّ ) اشاره به چيست ؟ ( و ان لم نقل . . . اليه السّكّاكىّ )
ج : مىفرمايد : وقتى صحّت سلب لفظ از معنايى را كه در آن استعمال شده دليل بر مجاز بودن اين استعمال دانستيم بايد گفت ؛ حتّى اگر آن را از باب مجاز در كلمه كه نظر مشهور بوده نيز ندانيم بلكه از باب حقيقت ادّعايى سكّاكى « 1 » باشد كه تصرّف در آن لفظ تصرّف در امر عقلى بوده باز همچنين استعمالى ، استعمال مجازى است .
122 - عبارت ( و استعلام حال اللّفظ و انّه حقيقة او مجاز فى هذا المعنى بهما ليس على وجه دائر لما عرفت فى التّبادر من التّغاير بين الموقوف و الموقوف عليه بالاجمال و التّفصيل او الإضافة الى المستعلم و العالم ) به چه معناست ؟ ( و استعلام حال . . . فتأمّل جيّدا )
ج : مىفرمايد : بعد از آنكه عدم صحّت سلب لفظ از معنا و صحّت حمل لفظ بر معنا را علامت حقيقت و صحّت سلب و عدم صحّت حمل ، علامت مجاز بود ، حال اگر بخواهيم به كمك عدم صحّت سلب و صحّت سلب ، حال لفظ را نسبت به معنايى به دست آوريم كه آيا استعمال اين لفظ در اين معنا به نحو حقيقت بوده و يا مجاز ، اشكال دور پيش نخواهد آمد . چرا كه اگر عدم صحّت سلب ، نزد جاهل به وضع ، علامت حقيقت و شناخت موضوع له لفظ باشد در اين صورت طرفين توقّف باهم متغايرند . زيرا در اينجا عدم صحت سلب موقوف است بر علم اجمالى به موضوع له اما آنچه كه متوقّف بر عدم صحّت سلب است عبارت از علم تفصيلى به وضع مىباشد .
هامش
( 1 ) - « مفتاح العلوم / 156 ، الفصل الثّالث فى الاستعارة » .