هنا يجب ان يكون ممّا يصحّ ان يتّصف . . . فيه و الّا . . . يقتضى . . . لا يقتضى : ضمير در « ان يكون » و در « فيه » به متعلّق نهى و در « ان يتّصف » به ماء موصوله به معناى عمل و در « يقتضى » و « لا يقتضى » به نهى از شرب خمر برگشته و مقصود از « الّا » يعنى « ان لم يكن ممّا يصحّ ان يتّصف بالصّحة و الفساد فلا معنى الخ » مىباشد .
و عليه فليس كلّ ما هو . . . يقع . . . بل خصوص ما يقبل . . . و هذا واضح : ضمير در « عليه » به متعلّق نهى بايد از امورى كه اتّصافش به صحّت و فساد صحيح باشد و ضمير « هو » به ماء موصوله به معناى عمل و در « يقع » به هر متعلّق نهى و در « يقبل » به ماء موصوله به معناى عمل برگشته و كلمهء « بل » عاطفهء اضرابيه بوده و كلمهء « خصوص » فاعل براى « يقع » مىباشد . يعنى « بل يقع خصوص الخ » و مشار اليه « هذا » موضع نزاع خصوص متعلّقى بوده كه صحّت و فساد را قبول كند مىباشد .
يعمّ العبادة . . . وصفهما . . . ربّما ينسب الى بعضهم . . . وردت . . . و محلّه هنا : ضمير در « يعمّ » به متعلّق نهى و در « وصفهما » به عبادت و معامله و ضمير نايب فاعلى در « ينسب » به اختصاص مسئله به عبادت و ضمير در « وردت » به كلمات و در « محلّه » به « النّزاع » كه عطف برآن بوده برگشته و مشار اليه « هنا » دلالت نهى بر فساد مىباشد .
فانّه يرجع . . . و فساده فمن يقول . . . يقول . . . يستلزم . . . متعلّقه : ضمير در « فانّه » و در « يرجع » به نزاع و در « فساده » به شىء و در « يقول » اوّلى به « من » موصوله و در دوّمى به قائل به اقتضاء و در « يستلزم » و در « متعلّقه » به نهى برمىگردد .
و قد يقول مع ذلك . . . و من يقول بعدمه انّما يقول . . . لا يستلزم عقلا فساده : ضمير در « يقول » اوّلى به قائل به اقتضاء و در دوّمى به « من » موصوله و در سوّمى به قائل به عدم اقتضاء و در « بعدمه » به اقتضاء و در « لا يستلزم » و « فساده » به نهى برگشته و مشار اليه « ذلك » استلزام بين نهى و فساد متعلّق نهى مىباشد .
انّ النّزاع هنا يرجع . . . بين كونه منهيّا عنه اى انّه هل هناك . . . عنه الخ : ضمير در « يرجع » به نزاع و در « كونه » و در هر دو « عنه » به شىء برگشته و ضمير در « انّه » به معناى شأن بوده و مشار اليه « هنا » دلالت نهى از شىء بر فساد آن شىء و مشار اليه « هناك » بين
نهاية الإيصال ( شرح فارسى أصول الفقه ) ( فارسى ) — صفحة 973
مساهمون: حسن سيد اشرفى
ص٩٧٣