فانّه يقع . . . حرمتها و وجوب ذيها . . . يدور حينئذ . . . قدّم . . . فتسقط حرمتها : ضمير در « فانّه » به معناى شأن بوده و در هر دو « حرمتها » و در « ذيها » به مقدّمه و در « يدور » به امر و ضمير نايب فاعلى در « قدّم » به وجوب برگشته و مقصود از « حينئذ » يعنى « حين انحصار التّوصل بها الى الواجب » مىباشد .
و هنا الامر كذلك . . . و هو ترك . . . لم يقع . . . فانّه حينئذ يكون الخ : مشار اليه « هنا » تصرّفات خروجيّه بوده و مشار اليه « كذلك » جملهء بعدش ، بيان آن بوده و ضمير « هو » به واجب و در « لم يقع » به دوران برگشته و ضمير در « فانّه » به معناى شأن بوده و مقصود از « حينئذ » يعنى « حين لم يقع الدوران بسوء اختيار المكلّف » مىباشد .
كما هو . . . قد استوفى غرضه . . . مطلقا . . . فيه . . . غرضه الاهمّ : ضمير « هو » به با سوء اختيار بودن و ضمير در « استوفى » در هر دو « غرضه » به مولى و در « فيه » به مقام تشريع برگشته و « مطلقا » يعنى اعمّ از داخل شدن و تصرّفات خروجيّه مىباشد .
وقع فى . . . قد استوفى كلّ غرضه . . . اذ نهى . . . فليس هناك . . . عليه ان يترك الخ : ضمير در « وقع » به دوران و در « استوفى » و در « غرضه » و در « نهى » به مولى و در « عليه » و در « ان يترك » به مكلّف برگشته و مشار اليه « هناك » نهى از غصب مىباشد .
تكون ايضا محرّمة . . . عليها . . . لانّها من افراد ما هو . . . و قد وقع . . . بسوء اختياره : ضمير در « تكون » و در « عليها » و در « لانّها » به نفس حركات خروجيّه و ضمير « هو » به ماء موصوله به معناى غصب و ضمير در « وقع » و « اختياره » به مكلّف برمىگردد .
و هى صحّة . . . فانّها تبتنى . . . يقع . . . فانّه . . . حالته . . . وقتها . . . لم يضق : ضمير « هى » به ناحيهء ثانيه و ضمير در « فانّها » و در « تبتنى » به صحّت نماز و در « يقع » و در « حالته » به خروج و در « وقتها » به نماز و در « لم يضق » به « وقتها » برگشته و در « فانّه » به معناى شأن مىباشد .
نهاية الإيصال ( شرح فارسى أصول الفقه ) ( فارسى ) — صفحة 944
مساهمون: حسن سيد اشرفى
ص٩٤٤