و انّما هو . . . طلب تركه . . . الزّجر عن تركه الخ : ضمير « هو » به تفسير نهى به طلب ترك و ضمير در هر دو « تركه » به فعل برمىگردد .
ليس بواجب غيرىّ فلانّه . . . ليست بواجبة . . . الّذى هو . . . ليس مقدّمة الخ : ضمير در « ليس » اوّلى به خروج و در « ليست » به مقدّمهء واجب و ضمير « هو » و در « ليس » دوّمى به خروج برگشته و در « فلانّه » به معناى شأن مىباشد .
انّما هو مقدّمة . . . لا نفسه . . . وجوب ملازمه . . . ان يشتركا . . . كما تقدّم الخ : ضمير « هو » به خروج و در « نفسه » به تخلّص از حرام و در « ملازمه » به تخلّص و در « يشتركا » به متلازمين و در « تقدّم » به واجب نبودن اشتراك متلازمين در حكم برگشته و كلمهء « نفسه » عطف بر « ملازم » مىباشد . يعنى « و لا الكون فى خارج الدار نفسه » .
لو سلّمنا انّ . . . و انّه . . . مقدّمة له . . . كلّ ذلك . . . فانّ مقدّمة . . . تكون واجبة . . . من ذلك : ضمير در « انّه » و در « له » به تخلّص و در « تكون » به مقدّمهء واجب برگشته و مشار اليه « ذلك » اوّلى ، سه مورد يعنى واجب نفسى بودن تخلّص ، تخلّص عبارت از بودن بيرون منزل بوده و واجب بودن مقدّمهء واجب بوده و مشار اليه « ذلك » دوّمى ، واجب بودن مقدّمه بوده و جملهء « سلّمنا » جملهء شرط براى « لو » و جملهء « فان مقدّمة الواجب الخ » جواب براى آن مىباشد .
كما لو كانت محرّمة فى نفسها . . . فانّه لا يقع . . . به . . . و هنا . . . تقع على الخ : ضمير در « كانت » و در « نفسها » به مقدّمه و در « فانّه » و در « لا يقع » و در « به » به سوار شدن بر مركب حرام و در « تقع » به حركات خروجيّه برگشته و مشار اليه « هنا » تصرّفات خروجيّه مىباشد .
باعتبار انّها . . . و هو . . . فلا تقع . . . انّما لا تقع . . . لا تكون منحصرة . . . التّوصل بها : ضمير در « انّها » و در « فلا تقع » به حركات خروجيّه و ضمير « هو » به حرام و در « لا تقع » و در « لا تكون » و در « بها » به مقدّمهء حرام برمىگردد .
نهاية الإيصال ( شرح فارسى أصول الفقه ) ( فارسى ) — صفحة 943
مساهمون: حسن سيد اشرفى
ص٩٤٣