ضمير در « كلّه » به كلام و در هر دو « بينهما » به مأمور به و منهى عنه و در « اختياره » به مكلّف و در « به » به جمع كردن با سوء اختيار برگشته و مشار اليه « هناك » اجتماع امر و نهى مىباشد .
بقى الكلام فى اجتماعهما . . . و ذلك . . . بينهما . . . الاوّل ان يكون الخ : ضمير در « اجتماعهما » و در « بينهما » به مأمور به و منهى عنه و در « ان يكون » به اضطرار برگشته و مشار اليه « ذلك » نبودن مندوحه مىباشد .
كمن اضطرّ . . . فيكون تصرّفه . . . فانّه فى هذا الفرض . . . ان يعصى الامر او يعصى النّهى : ضمير نايب فاعلى در « اضطرّ » و در « تصرّفه » به شخص مضطرّ و در هر دو « يعصى » به مكلّف برگشته و در « فانّه » به معناى شأن بوده و مقصود از « هذا الفرض » اضطرار به نحو اوّل كه بدون اختيار قبلى در جمع بوده مىباشد .
و فى مثله يرجع الى . . . كمن انحصر عنده انقاذ الخ : ضمير در « مثله » به مورد مذكور و در « يرجع » به « مثله » و در « عنده » به « من » موصوله برمىگردد .
تنبيه : ممّا يلحق بهذا الباب و يتفرّع عليه ما لو اضطرّ . . . لا بسوء اختياره . . . ثمّ اضطرّ :
يعنى « هذا تنبيه » ضمير نايب فاعلى در « يلحق » و در « يتفرّع » به ماء موصوله به معناى موارد و در « عليه » به « هذا الباب » باب اجتماع امر و نهى و ضمير نايب فاعلى در هر دو « اضطرّ » و در « اختياره » به مكلّف برمىگردد .
بمعنى انّه اضطرّ . . . قد اضطرّ اليه و مثاله . . . فيضيّق عليه . . . و لا يسعه الاتيان بها : ضمير در « انّه » و ضمير نايب فاعلى در هر دو « اضطرّ » به مكلّف و در « اليه » به فعل حرام و در « مثاله » به مورد ملحق به باب اجتماع و در « عليه » و ضمير مفعولى در « لا يسعه » به محبوس و در « بها » به صلاة برمىگردد .
يجب عليه . . . و تقع صحيحة . . . انّ عبادته . . . تقع صحيحة لانّه مع الخ : ضمير در « عليه » و در « عبادته » به محبوس و در هر دو « تقع » به عبادت برگشته و در « لانّه » به معناى شأن
نهاية الإيصال ( شرح فارسى أصول الفقه ) ( فارسى ) — صفحة 911
مساهمون: حسن سيد اشرفى
ص٩١١