« حينئذ » يعنى « حين شمول العنوان لجميع الافراد حتّى موضع الاجتماع » مىباشد .
يكون الواجب هو . . . بما هو مقدور . . . حينئذ لا يسع و لا يعمّ الفرد غير المقدور : ضمير « هو » اوّلى به واجب و دوّمى به عنوان مقدور و ضمير در « لا يسع » و « لا يعمّ » به عنوان مأمور به برگشته و كلمهء « غير » صفت براى « الفرد » و اضافه به بعدش شده و مقصود از « حينئذ » يعنى « حين اخذ القدرة على الفعل فى متعلّق الامر » مىباشد .
فلا ينطبق . . . بما هو مأمور به . . . و لا يكون هذا الفرد غير المقدور شرعا من . . . بما هى الخ : ضمير « هو » به عنوان مأمور به و ضمير « هى » به طبيعت برگشته و كلمهء « هذا » اسم براى « لا يكون » و كلمهء « الفرد » عطف بيان يا بدلش بوده و كلمهء « غير » صفت براى « هذا الفرد » و اضافه به بعدش شده و كلمهء « شرعا » تمييز و جار و مجرور « من افراد الخ » خبر براى « لا يكون » مىباشد .
يكون مقدورا عليه . . . من افراده و لهذا قلنا انّه . . . لانّه لا يصحّ . . . و هو موضع الاجتماع : ضمير در « يكون » و در « افراده » به عنوان مأمور به و ضمير « هو » به « هذا الفرد » برگشته و ضمير در « انّه » و در « لانّه » به معناى شأن بوده و مشار اليه « هذا » مصحّح بودن قدرت براى تعلّق تكليف به عنوان مىباشد .
عليه الّا . . . تقديم الاهمّ منهما . . . انّ الخطاب بالتّكليف نفسه يقتضى ذلك : ضمير در « عليه » به « هذا الفرد » يعنى موضع اجتماع و در « منهما » به دو حكم و در « نفسه » به خطاب و در « يقتضى » به خود خطاب به تكليف برگشته و مشار اليه « ذلك » مأخوذ بودن قدرت در متعلّق تكليف بوده و كلمهء « نفسه » تأكيد براى « الخطاب » مىباشد .
انّها هو . . . ان يصدر منه . . . و هذا نفسه يقتضى كون متعلّقه : ضمير « هو » و ضمير در « متعلّقه » به امر و در « ان يصدر » به فعل و در « منه » به مكلّف و در « يقتضى » و در « نفسه » به به « هذا » كه مشاراليهاش ، بودن امر براى تحريك مكلّف بوده برمىگردد .
نهاية الإيصال ( شرح فارسى أصول الفقه ) ( فارسى ) — صفحة 872
مساهمون: حسن سيد اشرفى
ص٨٧٢