خطاب ) اين ( مأخوذ بودن قدرت در متعلّق تكليف ) را ، زيرا همانا امر همانا آن ( امر ) براى تحريك مكلّف است به جانب فعل بنا بر اينكه صادر شود ( فعل ) از او ( مكلّف ) با اختيار ، و اين ، خود اين ( بودن امر براى تحريك مكلّف ) اقتضاء مىكند ( بودن امر براى تحريك مكلّف ) بودن متعلّق اين ( امر ) را مقدور ، به دليل ممتنع بودن جعل داعى به جانب ممتنع و اگرچه باشد امتناع از ناحيهء شرع .
ولى همانا ما محقّق نكرديم صحّت اين ادّعا را ، به دليل اينكه همانا صحّت تكليف به طبيعت فعل ، متوقّف نمىباشد ( صحّت تكليف ) بر اكثر از قدرت داشتن بر صرف وجود طبيعت و هرچند به واسطهء قدرت داشتن بر فردى از افراد آن ( طبيعت ) ، پس عقل ، آن ( عقل ) چيزى است كه حكم مىكند ( عقل ) به لزوم قدرت در متعلّق تكليف ، و اين ( لزوم عقلى قدرت در متعلّق تكليف ) اقتضاء نمىكند ( لزوم عقلى قدرت در متعلّق تكليف ) قدرت داشتن بر هر فردى از افراد طبيعت را مگر وقتى كه قائل شويم به اينكه همانا تكليف ، تعلّق مىگيرد ( تكليف ) به افراد اوّلا و بالذّات ، و هرآينه مقدّم شد توضيح فاسد بودن اين وهم .
نكات دستورى و توضيح واژگان
ثبت ما تقدّم . . . ما رمينا اليه من انّ . . . هو العنوان . . . متعلّق له . . . و هو الخ : ضمير در « تقدّم » به ماء موصوله به معناى تقرير و در « اليه » به ماء موصوله كه « من انّ الخ » بيانش بوده و ضمير « هو » اوّلى به متعلّق تكليف و دوّمى به حقّ و در « له » به تكليف برمىگردد .
انّه لا مانع . . . بينهما صدفة بسوء اختياره . . . فانّ ذلك لا يجعل : ضمير در « انّه » به معناى شأن بوده و در « بينهما » به دو عنوان يا به ايجاب و تحريم و در « اختياره » به مكلّف و در « لا يجعل » به « ذلك » كه مشاراليهاش ، جمع بين دو عنوان يا جمع بين ايجاب و تحريم بوده برمىگردد .