شأن بوده و ضمير « هو » به متعلّق تكليف و در « توضيحه » به ماء موصوله به معناى بيان برگشته و مشار اليه « ذلك » متعلّق تكليف بودن معنون مىباشد .
و اعتبر ذلك . . . ان يتعلّق بالمعنون لانّه امّا ان يتعلّق به حال عدمه او حال وجوده : مشار اليه « ذلك » مستحيل بودن تعلّق تكليف به معنون بوده و ضمير در « يتعلّق » و در « لانّه » و در « ان يتعلّق » به شوق و در « به » و در « عدمه » و « وجوده » به معنون برمىگردد .
و كلّ منهما لا يكون . . . بما هو معدوم . . . له نوع . . . بالشّوق اليه : ضمير در « منهما » به تعلّق شوق به معنون در حال عدم يا وجود معنون و در « لا يكون » كه به معناى « لا يصحّ » بوده به « كلّ منهما » و ضمير « هو » به معدوم و در « له » و در « اليه » به مشتاق اليه برمىگردد .
و هو محال . . . فلانّه . . . اليه . . . و هو محال . . . لا حال وجوده و لا حال عدمه : ضمير « هو » اوّلى به تقوّم موجود به واسطهء معدوم و دوّمى به تحصيل حاصل و در « اليه » به معنون يا مشتاق اليه و در « وجوده » و « عدمه » به معنون برگشته و ضمير در « فلانّه » به معناى شأن مىباشد .
ان يتشخّص ما فى النّفس بدون متعلّق ما . . . و نحوها . . . بما هو خارج . . . من الامور العينيّة : ماء موصوله اوّلى به معناى شوق بوده و كلمهء ماء در « متعلّق ما » ماء نكره و صفت براى « متعلّق » بوده و ضمير در « نحوها » به علم ، خيال ، وهم و اراده و ضمير « هو » به ماء موصولهء قبلش كه « من الامور العينيّة » بيانش بوده برمىگردد .
فلا بدّ ان يتشخّص . . . بماله من الوجود . . . و هو المشتاق اليه . . . و هو الموجود الخ : ضمير در « يتشخّص » به « ما فى النّفس » يعنى شوق و در « له » به شىء مشتاق اليه و هر دو ضمير « هو » به وجود عنوانى فرضى برمىگردد .
بما هو حاك . . . يكون مشتاقا اليه . . . فانّه لا يعقل ان يتشخّص . . . هو . . . بما هو حاك : ضمير « هو » اوّلى و « هو » سوّمى به عنوان و در « يكون » به معنون و در « فانّه » و « يتشخّص » به علم و ضمير « هو » دومى به معلوم برمىگردد .
نهاية الإيصال ( شرح فارسى أصول الفقه ) ( فارسى ) — صفحة 844
مساهمون: حسن سيد اشرفى
ص٨٤٤