در « لا يوجب » به تعدّد عنوان و در « بعنوانيهما » به امر و نهى برگشته و در « لكنّه » به معناى شأن بوده و ضمير « هى » به « هذه » كه مشاراليهاش ، قضيّه بوده و ضمير در « تثبت » به « هذه الكبرى » برمىگردد .
قد استثنى فيه . . . فيثبت به . . . و هو . . . ان يكون . . . و لا يجب فى . . . و غيرها ان تقع الخ : ضمير در « فيه » به قياس و در « به » به نقيض تالى و ضمير « هو » به نقيض مقدّم و ضمير در « يكون » به مورد التقاء و در « غيرها » به مستقلّات عقليّه برگشته و عبارت « ان يقع الخ » تأويل به مصدر رفته و فاعل براى « لا يجب » بوده و كلمهء « كون » با اسم و خبرش نيز مجرور به « فى » و اين جار و مجرور نيز متعلّق به « لا يجب » مىباشد .
بل يكفى ان تقع . . . فانّ هذا . . . كلّها . . . لا تقع صغرى . . . فيها : ضمير در « ان تقع » به مسئله يعنى مسئله اجتماع امر و نهى و در « كلّها » به مباحث لفظيّه و در « لا تقع » و در « فيها » به مسئله برگشته و مشار اليه « هذا » كافى بودن صغرى واقع شدن مسئله براى كبراى عقلى بنا بر يكى از اقوال مىباشد .
فانّه على القول . . . لا يبقى لها . . . او غيره . . . و هو واضح بعد ما قدّمناه من شرح الخ : ضمير در « فانّه » به معناى شأن بوده و ضمير در « لها » به صيغه و در « غيره » به وجوب و ضمير « هو » به نبودن وجه براى اين توهّم و ضمير مفعولى در « قدّمناه » به ماء موصوله كه « من شرح الخ » بيانش بوده برمىگردد .
و بعد ما حرّرناه . . . بالجواز . . . فيها . . . هى . . . دون معنوناتها . . . يستدعى الخ : ضمير مفعولى در « حرّرناه » به ماء موصوله كه « من بيان الخ » بيانش بوده برگشته و ضمير در « فيها » به مسئله و ضمير « هى » به متعلّق الاحكام برگشته و تأنيثش به اعتبار خبرش ، كلمهء « نفس » بوده و ضمير در « معنوناتها » به عنوانات و در « يستدعى » به تعدّد عنوان برمىگردد .
فتكون مسألة . . . و عدم تعدّده حيثيّة تعليليّة . . . لها . . . لا انّها هى الخ : كلمهء « مسألة »
نهاية الإيصال ( شرح فارسى أصول الفقه ) ( فارسى ) — صفحة 796
مساهمون: حسن سيد اشرفى
ص٧٩٦