« يذهب » و « يقيم » و در « عليه » به من موصوله و در « نجدهم » و ضمير فاعلى در « يفعلون » به مردم برگشته و كلمهء « عليه » خبر مقدّم و كلمهء « دين » مبتداى مؤخّر و اضافه به بعدش شده و اين جمله ، حال و كلمهء « واو » نيز حاليه مىباشد .
فى حين انّ هناك عليهم واجبا اهمّ فيتركونه . . . فيقدّمون . . . فيقدّمون الخ : مشار اليه « هناك » انجام بعضى واجبات بوده و جار و مجرور « عليهم » خبر مقدّم براى « انّ » و كلمهء « واجبا » اسم مؤخّر و كلمهء « اهمّ » صفتش بوده و « انّ » با اسم و خبرش تأويل به مصدر رفته و مضاف اليه براى « حين » بوده و ضمير در « عليهم » و ضمير در هر دو « يقدّمون » و ضمير فاعلى در « فيتركونه » به مردم و ضمير مفعولىاش به واجب اهمّ برمىگردد .
و يجمع الكلّ تقديم . . . و نقصد ما هو اعمّ من ذلك كلّه : كلمهء « الكلّ » مفعول و كلمهء « تقديم » كه اضافه به بعدش شده ، فاعل براى « يجمع » بوده و ضمير « هو » به ماء موصوله به معناى معنا برگشته و ضمير در « كلّه » به « ذلك » كه مشاراليهاش ، امور يادشده در تقديم فعل مهمّ عبادى بر اهمّ بوده برمىگردد .
لا تتوقّف على وجود امر فعلىّ متعلّق به [ بها ] و قلنا بانّه . . . عنه لا يقتضى الخ : ضمير در « لا تتوقّف » به صحّت عبادت و در « به » به عمل عبادى و در بعضى نسخهها « بها » بوده كه به عبادت برگشته و ضمير در « عنه » به ضدّ و در « لا يقتضى » به نهى از ضدّ برگشته و ضمير در « بانّه » به معناى شأن مىباشد .
يقع صحيحا . . . من دون ان يؤثّر ذلك . . . ما فعله من العبادة . . . يقتضى الفساد : ضمير در « يقع » به فعل مهمّ عبادى و ضمير فاعلى در « فعله » به مكلّف و ضمير مفعولىاش به ماء موصوله كه « من العبادة » بيانش بوده و ضمير در « يقتضى » به نهى برگشته و كلمهء « صحيحا » تمييز بوده و مشار اليه « ذلك » عصيان مكلّف مىباشد .
على الامر بها كما هو . . . فانّ اعمالهم هذه كلّها باطلة و لا يستحقّون عليها : ضمير در « بها » به عبادت و ضمير « هو » به توقّف داشتن صحّت عبادت بر امر به آن و ضمير در « كلّها » به مشار اليه « هذه » كه اعمال مردم بوده برگشته و ضمير در « لا يستحقّون » به مردم و در
نهاية الإيصال ( شرح فارسى أصول الفقه ) ( فارسى ) — صفحة 740
مساهمون: حسن سيد اشرفى
ص٧٤٠