و هما كافيان . . . و عليه . . . و تصحيحها يتوقّف . . . احدهما . . . فى نفسه و ثانيهما . . .
وقوعه : ضمير « هما » به « الدّليلين » يا به امر به مهمّ و امر به اهمّ و در « عليه » به بيان از ترتّب و در « تصحيحها » به « فكرة التّرتّب » و در « يتوقّف » به « تصحيحها » و در « احدهما » و « ثانيهما » به « شيئين رئيسين » دو شىء رئيسى و در « نفسه » و « وقوعه » به ترتّب برمىگردد .
امّا الاوّل و هو امكانه فى نفسه فبيانه . . . ما يقال . . . استحالته هو . . . منه : ضمير « هو » اوّلى به « الاوّل » و در « امكانه » و در « نفسه » و در « منه » و در « استحالته » به ترتّب و در « فبيانه » به امكان ترتّب و ضمير نايب فاعلى در « يقال » به ماء موصوله به معناى سخن يا دليل و ضمير « هو » دوّمى به « اقصى ما يقال » برمىگردد .
و هو فعليّة . . . يقول . . . و شموله لصورتى فعل الاهمّ و تركه . . . و هو . . . على قوله : ضمير « هو » اوّلى به محال و در « يقول » و در « قوله » به قائل به ترتّب و در « شموله » به امر به اهمّ و در « تركه » به اهمّ و ضمير « هو » دوّمى به حال فعليّت امر به مهمّ برگشته و كلمهء « صورتى » در اصل « صورتين » بوده كه نونش در اضافه شدن افتاده است .
لانّ قوله . . . فيه . . . يوهم انّه . . . . فيكون محالا . . . بينما هو . . . الجمع بينهما الخ : ضمير در « قوله » به مستدلّ يا مستشكل و در « فيه » به « قوله » و در « يوهم » به قيد فى آن واحد و در « انّه » و ضمير « هو » به قيد و ضمير در « فيكون » به امر به ضدّين و در « بينهما » به ضدّين برمىگردد .
لانّ المحال هو . . . بهما . . . و ان لم يستلزم الجمع بينهما : ضمير « هو » به محال و در « بهما » و در « بينهما » به ضدّين و در « لم يستلزم » به امر به ضدّين برمىگردد .
شرح ( پرسش و پاسخ )
334 - ارتباطه مسئلهء ضدّ با مسألهء ترتّب و توضيح مقدّماتى مصنّف در اينباره چيست ؟ ( التّرتّب و اذ امتدّ . . . من ذلك كلّه )
ج : مىفرمايد : در مسئلهء ضدّ گفته شد ؛ اقوال در آن ، مختلف بوده و بعضى قائل به نهى از ضدّ خاصّ بوده و در نتيجه قائل به باطل بودن عمل به ضدّ مزاحم براى اهمّ بوده و بعضى