330 - بيان روشنتر در سرّ و دليل كلام محقّق ثانى و اينكه امر ، متعلّق به صرف وجود طبيعت گرفته و امتثال فرد مزاحم با قصد امر ، ممكن بوده ، چيست ؟
( و بعبارة اوضح . . . الى المحقّق الثّانى فى المقام )
ج : مىفرمايد : آن است كه اگر وجوب در واجب موسّع ، منحلّ شود به افراد متعدّدهء در طول هم در مدّت و زمانى كه براى آن معيّن شده و تخيير بين اين افراد نيز تخيير شرعى است يعنى شرعا مكلّف ، مىتواند هركدام را اتيان كند ، آنوقت ، اين فرد مزاحم براى واجب مضيّق ، مأمور به نبوده و امر ديگرى نيز وجود ندارد تا تصحيح كند فرد مزاحم را . بنابراين ، ثمره بر قول در مسئلهء ضدّ ، مترتّب نمىشود . « 1 » ولى بايد گفت ؛ در واجب موسّع فقط يك
هامش
- در متعلّق « اكرم العالم » هم بر عالم سفيدپوست و هم بر سياهپوست منطبق بوده و اتيان هركدام موجب اتيان طبيعت مأمور بها مىباشد . در اينجا نيز افراد واجب موسّع اعمّ از آن فردى كه در تزاحم با واجب اهمّ بود ، و افرادى كه در تزاحم با اهمّ نبودهاند ، همه از افراد طبيعت بوده و هركدام را مىتوان با قصد امتثال امر به طبيعت مأمور بها اتيان كرد . بنابراين ، اتيان فرد مزاحم از واجب موسّع را نيز مىتوان با قصد امتثال امر به طبيعت مأمور بها امتثال كرد . زيرا گفته شد ؛ فرقى نيست بين فرد اوّل وقت از واجب موسّع كه در تزاحم با واجب اهمّ بوده با ساير افراد واجب موسّع كه در تزاحم با اهمّ نبوده در انطباق طبيعت مأمور بها بر آنها . آرى فرد مزاحم به عنوان فرد متعلّق امر در قول به تعلّق امر به افراد ، مأمور به نمىباشد و امر فعلى ندارد . ولى به عنوان فرد متعلّق امر در تعلّق امر به طبيعت ، مأمور به بوده و امر فعلى دارد . نتيجه آنكه ؛ امتثال فرد اوّل وقت واجب موسّع كه مزاحم اهمّ بوده با قصد امر فعلى تعلّقگرفته به طبيعت مأمور بها ، محقّق شده و مجزى مىباشد . يعنى لازم نيست در داخل وقت ولى در اوقات ديگر اداء كرد يا در خارج وقت قضاء شود اگر در داخل وقت ، انجام نشود .
( 1 ) - يعنى اگر قائل به تعلّق امر به افراد طبيعت شد ، آنوقت امر در« أَقِيمُوا الصَّلاةَ » *مثلا براى نماز ظهر ، منحلّ مىشود به تعداد نمازهايى كه در طول هم مىتوان در محدودهء وقت نماز ظهر كه از اوّل تا غروب بوده آنها را خواند . مثلا اگر بيست نماز مثلا مىشود خواند ، گويا شارع بيست بار فرموده است« أَقِيمُوا الصَّلاةَ » *. و هريك از اين افراد با خصوصيّات فرديّهاشان از طرف شارع ، متعلّق امر قرار گرفته -