« اطلاقه » به خطاب برگشته و كلمهء « خطاب » عطف بر ضمير در « انّها » كه اسمش بوده مىباشد .
بيان ذلك . . . انّما هو . . . بنفسه يقتضى كون متعلّقه . . . الى ما هو ممتنع : مشار اليه « ذلك » اخذ قدرت در خطاب بوده و ضمير « هو » اوّلى به امر و در « بنفسه » و در « يقتضى » به « هذا المعنى » و در « متعلّقه » به امر و ضمير « هو » دوّمى به ماء موصوله به معناى عمل برمىگردد .
فيعلم من هذا . . . و يفهم ذلك . . . لمّا كان يقتضى . . . على متعلّقه : مشار اليه « هذا » مستحيل بودن جعل داعى به عمل ممتنع و مشار اليه « ذلك » مأخوذ بودن قدرت در متعلّق امر بوده و ضمير در « كان » و « يقتضى » و در « متعلّقه » به خطاب برمىگردد .
فتكون سعة . . . عليه لا تزيد و لا تنقص . . . سعته و ضيقه . . . ضيقها : ضمير در « عليه » و در « سعته » و « ضيقه » به متعلّق و در « لا تزيد » و « لا تنقص » به سعهء دائرهء متعلّق و در « ضيقها » به قدرت برمىگردد .
و على هذا . . . لما هو ممتنع من الافراد . . . الطبيعة بما هى مقدورة . . . عن افرادها بما هى الخ : مشار اليه « هذا » مأخوذ بودن قدرت در متعلّق امر بوده و ضمير « هو » به ماء موصوله كه « من الافراد » بيانش بوده برگشته و كلمهء « الطّبيعة » خبر براى « يكون » بوده و دو ضمير « هى » و ضمير در « افرادها » به طبيعت برمىگردد .
فهى شرط عقلىّ لا يوجب . . . لانّه ليس . . . هى الطّبيعة بما هى لا بما هى مقدورة : ضمير در « فهى » به قدرت و ضمير در « لا يوجب » و در « ليس » به شرط عقلى و ضماير « هى » به طبيعت برگشته و كلمهء « الطّبيعة » خبر براى « فيكون » بوده و ضمير « هى » قبلى نيز ضمير فصل مىباشد .
ان يقيّد الوجوب بها . . . على هذا هو . . . بما هى الّتى تعلّق بها كذلك : ضمير در « بها » به قدرت و ضمير « هو » به فرد مزاحم و ضمير « هى » و در « بها » به طبيعت و در « تعلّق » به امر يا وجوب برگشته و مشار اليه « هذا » شرط عقلى بودن قدرت بوده و مشار اليه « كذلك »
نهاية الإيصال ( شرح فارسى أصول الفقه ) ( فارسى ) — صفحة 722
مساهمون: حسن سيد اشرفى
ص٧٢٢