« فيها » به ثمرات و ضمير « هى » به عمدهء ثمرات و در « كان » به ضدّ برگشته و مقصود از كلمهء « الاقتضاء » اقتضاء امر به شىء براى نهى از ضدّش مىباشد .
بيان ذلك انّه قد يكون هناك واجب - اىّ واجب كان ، عبادة او غير عبادة : مشار اليه « ذلك » صحيح و فاسد بودن ضدّ بنا بر قول به اقتضاء و عدم اقتضاء بوده و مشار اليه « هناك » امر به شىء بوده و كلمهء « اىّ » خبر مقدّم براى « كان » بوده و اضافه به بعدش شده و ضمير در « كان » اسمش و به واجب برگشته و كلمهء « عبادة » خبر براى « كان » كه با اسمش به قرينهء قبل محذوف است . يعنى « كان الواجب عبادة او غير عبادة » و كلمهء « غير » عطف به « عبادة » بوده و اضافه به بعدش شده است .
و ضدّه عبادة . . . من ضدّه العبادىّ فانّه . . . بين الامرين . . . متعلّقيهما و الاوّل . . . لا محالة . . . هو الاوّل دون الثّانى : ضمير در « ضدّه » به واجب برگشته و در « انّه » به معناى شأن بوده و در « متعلّقيهما » به « الامرين » يعنى امر به واجب و امر به ضدّش و ضمير « هو » به امر فعلى منجّز برگشته و مقصود از « الاوّل » امر اوّل و از « الثانى » امر دوّم بوده و عبارت « لا محالة الخ » خبر براى « فانّه » مىباشد .
و حينئذ . . . يقتضى النّهى عن ضدّه الخاصّ . . . يكون . . . و النّهى . . . يقتضى . . . اتى به وقع فاسدا : مقصود از « حينئذ » يعنى « حين كون الاوّل ارجح من الثّانى » بوده و ضمير در « يقتضى » اوّل به امر به شىء و در دوّمى به نهى در عبادت و در « ضدّه » به شىء و در « يكون » و در « به » و در « وقع » به ضدّ عبادى برمىگردد .
لا يقتضى . . . ضدّه الخاصّ . . . لا يكون . . . عنه . . . لفساده . . . تتصوّر الخ : ضمير در « لا يقتضى » به امر به شىء و در « ضدّه » به شىء و در « لا يكون » و در « عنه » و در « لفساده » به ضدّ عبادى برمىگردد .
1 - ان يكون . . . فانّه بناء . . . عن ضدّه . . . ان تستثنى من ذلك . . . بها : يعنى « المورد الاوّل ان يكون الخ » و ضمير در « فانّه » به معناى شأن بوده و در « ضدّه » به شىء و در « بها » به
نهاية الإيصال ( شرح فارسى أصول الفقه ) ( فارسى ) — صفحة 699
مساهمون: حسن سيد اشرفى
ص٦٩٩