ضمير « هو » سوّمى به موضع نزاع برمىگردد .
و ان كان مرادهم انّ هناك - يقتضيه . . . كما هو . . . فهو . . . و لا دليل عليه بل هو ممتنع : ضمير در « مرادهم » به اصوليّون و ضمير مفعولى در « يقتضيه » به نهى مولى و ضمير در « عليه » و هر سه ضمير « هو » به مراد برگشته و مشار اليه « هناك » امر به شىء مىباشد .
بمعنى انّه . . . طبع ذلك يكن نقيضه . . . منه . . . و الّا . . . كونه واجبا : ضمير در « انّه » به معناى شأن بوده و مشار اليه « ذلك » متعاكس بودن امر و نهى مىباشد و ضمير در « نقيضه » به شىء و در « منه » به « نقيضه » و در « كونه » به واجب برگشته و مقصود از « الّا » يعنى « ان لم يكن نقيضه بالتّبع ممنوعا لخرج الخ » مىباشد .
و اذا تعلّق النّهى . . . طبع ذلك يكون نقيضه . . . اليه و الّا . . . كونه محرّما : مقصود از « الّا » يعنى « ان لم يكن نقيضه بالتّبع مدعوّا اليه لخرج المحرّم الخ » بوده و ضمير در « كونه » به محرّم و در « نقيضه » به شىء و در « اليه » به « نقيضه » برگشته و مشار اليه « ذلك » متعاكس بودن امر و نهى مىباشد .
كما انّه . . . ان يتحقّق فعلا . . . و السّرّ ما قلناه . . . عن تركه . . . الى تركه حذو القذّة بالقذّة : ضمير در « انّه » به معناى شأن بوده و ضمير مفعولى در « قلناه » به ماء موصوله به معناى نبودن امر و نهى فعلى مولوى و در « تركه » اوّلى به شىء و در دوّمى به فعل برگشته و كلمهء « حذو » به معناى پيروى كردن ، سرمشق گرفتن و قدم برداشتن و كلمهء « القذّة » به معناى پر مرغ كه روى هم قرار مىگيرد بوده و اصطلاحا به معناى قدمبهقدم و طابق النّعل بالنّعل مىباشد .
فحسبوا انّ هناك . . . اقتضاه الامر . . . كما حسبوا هنا . . . هو . . . الى ذلك : ضمير در هر دو « حسبوا » به اصوليّون و ضمير مفعولى در « اقتضاه » به نهى مولوى و ضمير « هو » به معناى نهى برگشته و مشار اليه « هناك » امر به شىء و مشار اليه « ذلك » معناى طلب بوده و مقصود از « الامر » امر به شىء مىباشد .
نهاية الإيصال ( شرح فارسى أصول الفقه ) ( فارسى ) — صفحة 651
مساهمون: حسن سيد اشرفى
ص٦٥١