« الباب الاوّل الضّدّ العامّ » ضمير در هر دو « اختلافهم » و « انّهم » به اصوليّون و در « عدمه » و « كيفيّته » به اقتضاء برمىگردد .
فقيل انّه . . . ضدّه العام فيدلّ عليه حينئذ . . . و قيل . . . ينحلّ . . . و قيل . . . فيكون اقتضاءه له الخ : ضمير در هر چهار « انّه » بعد از « قيل » به اقتضاء و در هر سه « يدلّ » بعد از آن به امر به شىء و در هر سه « عليه » بعد از آن به نهى از ضدّ و در « ضدّه » به شىء و در « اقتضاؤه » به امر به شىء و در « له » به نهى از ضدّ عامّ برمىگردد .
و الحقّ انّه لا يقتضيه . . . اى انّه ليس هناك نهى مولوىّ . . . يقتضيه . . . يكون هناك نهى الخ : ضمير در هر دو « انّه » به معناى شأن بوده و ضمير فاعلى در « يقتضيه » اوّلى به امر به شىء و ضمير مفعولىاش به نهى از ضدّ عام و ضمير مفعولى در « يقتضيه » دوّمى به نهى مولوى از ترك برگشته و جملهء « يقتضيه الخ » دوّمى ، صفت براى « نهى مولوى » بوده و مشار اليه اوّلى « هناك » امر به شىء و مشار اليه دوّمى ، امر به فعل مىباشد .
و الدّليل عليه . . . سواء كان . . . لها كما هو الحقّ ليس . . . بل هو . . . هو . . . من تركه : ضمير در « عليه » به اقتضاء نداشتن و در « كان » و « ليس » به وجوب و در « لها » به صيغهء امر و ضمير « هو » اوّلى به لازم عقلى بودن وجوب براى صيغهء امر و دوّمى به وجوب و سوّمى به معناى بسيط و در « تركه » به شىء برمىگردد .
ليس منعا . . . بل هو منع عقلىّ . . . ان يكون هناك . . . و سرّ ذلك واضح : ضمير در « ليس » و ضمير « هو » به « هذا المنع اللّازم » برگشته و مشار اليه « هناك » منع عقلى و مشار اليه « ذلك » نبودن منع مولوى و نهى شرعى مىباشد .
فانّ نفس . . . عن تركه . . . يكون زاجرا عن تركه فهو . . . لا بدّ منه : ضمير در هر دو « تركه » به شىء و در « يكون » به امر به شىء و در « منه » و ضمير « هو » به مراد برمىگردد .
لانّ هذا هو . . . و لكن ليس هذا هو . . . بل موضع النّزاع هو . . . الخ : ضمير « هو » اوّلى و دوّمى به « هذا » قبلشان كه مشاراليهاش ، خود امر به شىء مانع از ترك شىء باشد برگشته و
نهاية الإيصال ( شرح فارسى أصول الفقه ) ( فارسى ) — صفحة 650
مساهمون: حسن سيد اشرفى
ص٦٥٠