المقدّمه برمىگردد .
10 - التّفصيل . . . فلا تجب . . . فتجب . . . ذكرها . . . كما عليه . . . و هو عدم وجوبها مطلقا : ضمير در « فلا تجب » به مقدّمهء داخليّه و در « فتجب » به مقدّمهء خارجيّه و در « ذكرها » به تفصيلات ديگر و در « عليه » به حقّ و ضمير « هو » به قول دوّم و ضمير در « وجوبها » به مقدّمه برگشته و مقصود از « مطلقا » در مقابل تفصيلهايى است كه در نوع مقدّمه از سبب و غير سبب و شرط شرعى و غيره ذكر شد مىباشد .
و الدّليل عليه . . . من انّه . . . يكون حكما داعيا . . . فعل الشّيء : ضمير در « عليه » به قول دوّم برگشته و در « انّه » به معناى شأن بوده و در « يكون » به حكم عقل برگشته و مقصود از « شىء » و « الشّيء » مقدّمه مىباشد .
فانّ هذه المسألة من ذلك الباب من جهة العلّة : مقصود از « هذه المسألة » مقدّمه واجب بوده و مقصود از « ذلك الباب » حكم عقل بوده و مقصود ، آن است كه مسألهء مقدّمه واجب از جهت علّت بودن حكم عقل براى داعى به وجوب و لزومش از باب حكم عقل به لزوم مقدّمه مىباشد .
و ذلك لانّه . . . فانّ دعوته هذه . . . تحمله و تدعوه . . . عليه له : مشار اليه « ذلك » مجال براى امر مولوى به مقدّمه نبوده بعد از حكم عقل و مشار اليه « هذه » نيز « دعوته » بوده و ضمير در « دعوته » به امر به ذى المقدّمه و ضمير فاعلى در « تحمله » و « تدعوه » به « دعوته » و ضمير مفعولىاشان به مكلّف و در « عليه » به ماء موصوله به معناى مقدّمه و در « له » به ذى المقدّمه برمىگردد .
سواء كان نفسيّا . . . انّما يجعله . . . اذ يجعل الدّاعى . . . حيث لا داعى : ضمير در « كان » و ضمير مفعولى در « يجعله » به امر مولوى و ضمير فاعلىاش و ضمير در « يجعل » به مولى برگشته و در بعضى از نسخهها كلمهء « لا داع » آمده به اين معنا كه اعلال « قاض » در كلمهء « داع » شده باشد و اين در صورتى است كه كلمه « لا » براى نفى جنس نبوده و مشبهه به
نهاية الإيصال ( شرح فارسى أصول الفقه ) ( فارسى ) — صفحة 619
مساهمون: حسن سيد اشرفى
ص٦١٩