« القول الاوّل القول الخ » و « القول الثّانى القول الخ » و ضماير مؤنّث به مقدّمه و ضمير « هو » به قول و ضمير در « دليله » به قول به واجب نبودن مطلقا يا به قول حقّ برگشته و مقصود از هر دو « مطلقا » مقابل تفصيلهايى است كه مىآيد .
بين السّبب فلا يجب و بين غيره كالشّرط . . . فيجب : مقصود از « السّبب » مقدّمه سببى بوده و ضمير در « فلا يجب » و « غيره » به سبب و در « فيجب » به غير سبب برمىگردد .
التّفصيل بين السّبب و غيره ايضا . . . دون غيره : ضمير در هر دو « غيره » به سبب برگشته و مقصود از « ايضا » همچون تفصيل قبلى مىباشد .
5 - التّفصيل . . . فلا يجب . . . باعتبار انّه . . . و بين غيره فيجب . . . و هو الخ : ضمير در « فلا يجب » و در « انّه » و در « غيره » به شرط شرعى و در « فيجب » به « غيره » غير شرط شرعى و ضمير « هو » به تفصيل مذكور برمىگردد .
6 - التّفصيل . . . و غيره ايضا . . . دون غيره : ضمير در هر دو « غيره » به شرط شرعى برگشته مقصود از « ايضا » همچون تفصيل قبلى مىباشد .
7 - التّفصيل . . . عليها . . . فتجب . . . فلا تجب و هو الخ : ضمير در « عليها » به موصول « الّتى » به معناى مقدّمه و در « فتجب » به مقدّمهء موصله و در « فلا تجب » به مقدّمهء غير موصله و ضمير « هو » به تفصيل مذكور برمىگردد .
التّفصيل بين ما قصد به . . . من المقدّمات فيقع . . . و بين ما لم يقصد به ذلك فلا يقع واجبا و هو الخ : ضمير در هر دو « به » به ماء موصوله برگشته و « من المقدّمات » بيان ماء موصولهء اوّلى بوده و ضمير در « فيقع » به مقدّمهاى كه قصد توصّل به آن شده و در « فلا يقع » به مقدّمهاى كه قصد توصّل به آن نشده و ضمير « هو » به تفصيل مذكور برگشته و مشار اليه « ذلك » توصّل مىباشد .
9 - التّفصيل . . . اشار اليه . . . و هو . . . ذيها . . . عدم ارادته : ضمير در « اشار » به صاحب معالم و در « اليه » و ضمير « هو » به تفصيل مذكور و در « ذيها » به مقدّمه و در « ارادته » به ذى
نهاية الإيصال ( شرح فارسى أصول الفقه ) ( فارسى ) — صفحة 618
مساهمون: حسن سيد اشرفى
ص٦١٨