مىباشد .
هذا كلّه . . . وجوب ذيها . . . به ترك مقدّمته مع عدم فعليّة وجوبه : ضمير در « كلّه » به « هذا » كه مشاراليهاش ، بيانات بوده برگشته و ضمير در « ذيها » به مقدّمه و در « مقدّمته » و « وجوبه » به واجب برمىگردد .
فيعلم دفعه ممّا سبق . . . يكون تامّ الاقتضاء و ان لم يصر . . . و هو عدم حضور وقته : ضمير در « دفعه » به اشكال و در « سبق » به ماء موصوله به معناى بيان و در « يكون » و در « لم يصر » به تكليف به ذى المقدّمه و ضمير « هو » به مانع و در « وقته » به ذى المقدّمه برمىگردد .
مع تماميّة اقتضائه . . . لغرض المولى المعلوم الملزم و هذا يعدّ ظلما فى حقّه : ضمير در « اقتضائه » به تكليف و ضمير نايب فاعلى در « يعدّ » به « هذا » كه مشاراليهاش ، تفويت بوده برگشته و در « حقّه » به مولى برمىگردد و كلمه « المعلوم » و « الملزم » صفت براى « غرض » كه اضافه به « المولى » شده مىباشند .
عن زىّ الرّقّية و تمرّدا عليه فيستحق عليه العقاب و اللّوم من هذه الجهة : كلمهء « زىّ » به معناى شأن و شئون بوده و ضمير در « عليه » به مولى و در « يستحق » به مكلّف متمرّد برگشته و كلمهء « العقاب » مفعول براى « يستحقّ » بوده و مقصود از « هذه الجهة » تماميّت اقتضائى تكليف مىباشد .
و ان لم يكن فيه . . . و هذا لا يشبه . . . فانّ مثله لا يعدّ الخ : ضمير در « فيه » به ترك تكليف اقتضايى و در « لا يشبه » به « هذا » كه مشاراليهاش ، ترك مقدّمهء مفوّته بوده برگشته و در « مثله » و ضمير نايب فاعلى در « لا يعدّ » به تحصيل نكردن استطاعت برمىگردد .
لانّه ليس فيه . . . هو تحقّق الخ : ضمير در « لانّه » به معناى شأن بوده و ضمير در « فيه » به تحصيل نكردن استطاعت يا دفع مقتضى تكليف و ضمير « هو » به مدار برمىگردد .
نهاية الإيصال ( شرح فارسى أصول الفقه ) ( فارسى ) — صفحة 552
مساهمون: حسن سيد اشرفى
ص٥٥٢