اذا عرفت ذلك . . . انّه . . . على ذيها على وجه لا يحصل ذوها فى ظرفه و زمانه : مشار اليه « ذلك » بيان ذكرشده در خصوص شوق ، اراده و امر به مأمور به بوده و ضمير در « انّه » به معناى شأن بوده و ضمير در « ذيها » و « ذوها » به مقدّمه و ضمير در « ظرفه » و « زمانه » به « ذوها » يعنى ذى المقدّمه برمىگردد .
الّا اذا حصلت هى قبل حلول زمانه . . . فانّه . . . يشتاقها ان تحصل الخ : ضمير « هى » و ضمير در « تحصل » و ضمير مفعولى در « يشتاقها » به مقدّمه و ضمير در « زمانه » به « ذوها » ذى المقدّمه برگشته و ضمير « فانّه » به معناى شأن مىباشد .
يتحوّل . . . نحوها حينئذ و المفروض انّ وقتها قد حان فعلا : ضمير در « يتحوّل » به شوق به مقدّمه و در « نحوها » و در « وقتها » به مقدّمه و در « حان » به « وقتها » برگشته و مقصود از « فعلا » ارادهء حتميّه داشتن بوده و مقصود از « حينئذ » يعنى « حين تحوّل الشّوق الى الارادة الحتميّة بالامر » مىباشد .
فلا بدّ ان يأمر بها فعلا . . . البعث نحوه و الامر به قبل وقته : ضمير در « يأمر » به آمر و در « بها » به مقدّمه و در « نحوه » و « به » و « وقته » به ذو المقدّمه برمىگردد .
لعدم حصول ظرفه . . . قبل الوقت . . . الى الامر به حاصلا حينئذ . . . لا يبلغ الخ : ضمير در « ظرفه » و در « به » به ذو المقدمه و در « يبلغ » به شوق برگشته و مقصود از « الوقت » وقت ذو المقدّمه و مقصود از « حينئذ » يعنى « حين عدم حصول ظرفه » مىباشد .
شرح ( پرسش و پاسخ )
249 - راه حلّ سوّم چه بوده و از كيست ؟ ( و المحاولة الثّالثة . . . فتجب مقدّمته )
ج : مىفرمايد : محاوله و راه حلّ سوّم : طريق و روشى است كه به بعضى نسبت داده شده ، مبنى بر اينكه وقت در واجبات موقّت ، شرط براى وجوب بوده و نه شرط براى واجب آنگونه كه در دو راه حلّ قبلى ارائه شد . ولى شرط بودن وقت براى وجوب به نحو شرط متأخّر اخذ شده و در نتيجه ، زمان وجوب ، سابق و قبل از زمان واجب خواهد بود . نظير قول به واجب