فالدّليل الّذى يدلّ . . . يدلّ عنده على محاولته : ضمير در هر دو « يدلّ » به دليل و در « عنده » و « محاولته » به صاحب محاوله برمىگردد .
و الّذى اعتقده انّه . . . ذيها . . . كما افاده . . . ليس معمولا لوجوب ذيها . . . منه : ضمير مفعولى در « اعتقده » به موصول « الّذى » به معناى نظر و در هر دو « ذيها » به مقدّمه و در « ليس » و در « منه » به وجوب مقدّمه و ضمير مفعولى در « افاده » به صحيح برگشته و ضمير در « انّه » به معناى شأن مىباشد .
فليس هناك . . . زمان ذيها . . . انما جاءت الخ : مشار اليه « هناك » وجوب مقدّمه بوده و ضمير در « ذيها » به مقدّمهء مفوّته و در « جاءت » به « هذه الشّبهة » برمىگردد .
و هو فرض معلوليّة . . . ذيها . . . و هو فرض لا واقع له ابدا : ضمير « هو » اوّلى به « هذا الفرض » و در « ذيها » به مقدّمه و ضمير « هو » دوّمى به فرض معلول بودن وجوب مقدّمه براى وجوب ذى المقدّمه و ضمير در « له » به فرض برمىگردد .
و ان كان هذا القول يبدو غريبا . . . من ذلك انّه يجب الخ : ضمير در « يبدو » به « هذا القول » يعنى قول به معلول بودن وجوب مقدّمه براى وجوب ذى المقدّمه برگشته و مشار اليه « ذلك » معلول نبودن وجوب مقدّمه براى وجوب ذى المقدّمه بوده و ضمير در « انّه » به معناى شأن مىباشد .
ان يتقدّم وجوبها على وجوب ذيها . . . و سياتى عدم وجوبها مطلقا : همهء ضماير مؤنّث به مقدّمه و در « سيأتى » به حقّ برگشته و كلمهء « عدم » خبر براى « كان » بوده و اضافه به بعدش شده و مقصود از « مطلقا » چه مقدّمهء مفوّته و چه غير مفوّته مىباشد .
لوجوب ذيها نذكر . . . هو فعل الآمر سواء كان الخ : ضمير در « ذيها » به مقدّمه و ضمير « هو » به امر برمىگردد .
فالامر هو . . . له دون سواه . . . انما يصدر . . . لانّه فعله الاختيارىّ : ضمير « هو » و ضمير « سواه » و در « فعله » به آمر و ضمير در « يصدر » و در « لانّه » به امر برگشته و كلمهء
نهاية الإيصال ( شرح فارسى أصول الفقه ) ( فارسى ) — صفحة 534
مساهمون: حسن سيد اشرفى
ص٥٣٤