« الاختيارىّ » صفت براى « فعله » مىباشد .
لا بدّ ان يشتاق . . . ان يصدر من الغير فاذا اشتقاقه الخ : ضمير در « يشتاق » و ضمير فاعلى در « اشتاقه » به آمر و ضمير در « يصدر » و ضمير مفعولى در « اشتقاقه » به مأمور به برمىگردد .
لا بدّ ان يدعو الغير و يدفعه و يحثّه . . . فيشتاق الى الامر به : ضمير فاعلى در « يدعو » و « يدفعه » و « يحثّه » و « فيشتاق » به آمر و ضمير مفعولى در « يدفعه » و « يحثّه » به « الغير » كه مقصود از آن ، مكلّف و عبد بوده و در « به » به مأمور به برمىگردد .
حتّى يبلغ . . . فيجعل . . . و ذلك بتوجيه الامر نحوه : ضمير در « يبلغ » به شوق و در « فيجعل » به آمر و در « نحوه » به فعل مطلوب برگشته و مشار اليه « ذلك » جعل داعى مىباشد .
هذا حال . . . و من جملته . . . فانّه . . . الى وجوبها . . . الى صدورها من المكلّف : مشار اليه « هذا » بيان ذكرشده در خصوص مراحل شوق و اراده و امر به مأمور به بوده و ضمير در « جملته » به مأمور به و در « وجوبها » و « صدورها » به مقدّمه برگشته و ضمير در « فانّه » به معناى شأن مىباشد .
و منبثق منه . . . اذا اشتاق الى تحصيل شىء و احبّه : ضمير در « منه » به شوق به انجام ذى المقدّمه و در « اشتاق » و ضمير فاعلى در « احبّه » به مختار و ضمير مفعولى در آن به شىء يعنى واجب برمىگردد .
اشتاق و احبّ بالتّبع كلّ ما يتوقّف عليه الخ : ضمير در « اشتاق » و « احبّ » به مختار و ضمير در « عليه » به ماء موصوله به معناى مقدّمه برمىگردد .
و اذا لم يكن هناك . . . تتعلّق بالامر بها فيصدر حينئذ الامر : مشار اليه « هناك » شوق به مقدّمه بوده و ضمير در « تتعلق » به ارادهء حتميّه و در « بها » به مقدّمات برگشته و مقصود از « حينئذ » يعنى « حين حصول الارادة الحتميّة » مىباشد .
نهاية الإيصال ( شرح فارسى أصول الفقه ) ( فارسى ) — صفحة 535
مساهمون: حسن سيد اشرفى
ص٥٣٥