247 - معناى رجوع قيد در واجبات مشروط به مادّه به چه معنا بوده و چگونه راه حلّ مشكل باشد ؟ ( و معنى ذلك انّ . . . مقيّد بذلك القيد )
ج : معناى رجوع قيد به مادّه و واجب ، آن است كه خود وجوب كه مدلول هيئت يعنى صيغهء امر بوده در همهء واجبات ، اعمّ از واجبات موقّت و غير موقّت ، هميشه فعلى بوده و خود
هامش
- « صلّ » يك هيئت امر دارد كه صيغه امر بوده و دلالت بر وجوب دارد و يك مادّهء امر كه متعلق امر و مأمور به يعنى صلاة مىباشد . حال بحث است ، شرط « اذا تطهّرت » آيا شرط است براى مدلول هيئت « صلّ » كه وجوب و دلالت بر وجوب بوده و آن را مقيّد مىكند . يعنى وجوب واجب ، مشروط و مقيّد به حصول طهارت بوده تا در نتيجه ، اصل تكليف يعنى وجوب نماز ، مقيّد به حصول طهارت بوده و در نتيجه ؛ با نبودن طهارت ، وجوب نماز و تكليفى هم نيست ، يا شرط طهارت ، شرط براى مادّهء هيئت كه صلاة بوده مىباشد و صلاة را مقيّد مىكند و در نتيجه ، اصل وجوب نماز ، فعلى بوده و تكليف به نماز وجود دارد و مشروط به طهارت نبوده ، بلكه خود نماز و مأمور به ، فعليّت ندارد و مشروط به حصول طهارت مىباشد بنابراين ، اگر قائل به رجوع قيد و شرط به هيئت و مدلول آن شد ، معنايش آن است در همهء واجباتى كه داراى شرط هستند ، وجوبشان فعلى نبوده و تا قبل از حصول شرط ، اصلا وجوب و تكليفى وجود ندارد . ولى اگر قائل به رجوع قيد به مادّه شد ، معنايش آن است ؛ قبل از حصول شرط ، وجوب و تكليف ، وجود داشته و فعلى مىباشد ولى خود واجب و مأمور به مثلا انجام نماز ، متوقّف بر حصول طهارت مىباشد . در رجوع قيد به هيئت يا به مادّه دو قول وجود دارد .
الف : همهء قيود ، رجوع به هيئت كرده و قيد براى اصل وجوب مىباشند چنان كه نظر مشهور و صاحب كفايه در « كفاية الاصول 1 / 152 » مىباشد . به دليل آنكه ظهور جملهء شرطيّه براساس قواعد عربيّه ، آن است كه قيد رجوع به هيئت مىكند .
ب : همه قيود ، رجوع به مادّه كرده و قيد براى واجب مىباشند ، چنان كه نظر شيخ انصارى در « مطارح الانظار / 41 - 49 » نظر صاحب فصول در « الفصول الغرويّة / 79 » بوده ، ولى با اين تفاوت كه شيخ اين سخن را در همه قيود و شرايط اعمّ از اينكه شرط ، عبارت از وقت بوده يا غير وقت باشد ولى صاحب فصول رجوع قيد را به مادّه در خصوص واجبات مشروط موقّت كه شرط قيد در آنها عبارت از وقت بوده مىداند .
حال شيخ براى حلّ وجوب واجبات مفوّته ، از راه رجوع دادن قيود و شرايط به مادّه وارد شده است .