وضوء و غسل نسبت به نماز و مانند اين دو . البتّه بنا بر اينكه شرط بودن وضوء و غسل به اعتبار خود افعال باشد « 1 » و نه اثر اين دو كه تا زمان نماز باقى است . « 2 »
ب : شرايط شرعيّهاى كه زمان تحقّقشان ، همزمان با واجب و مقارن با مشروط مىباشد .
مثل روبهقبله بودن و طهارت لباس براى نماز . « 3 »
ج : شرايط شرعيّهاى كه زمان تحقّق آنها بعد از واجب و متأخّر از مشروط مىباشد . « 4 »
هامش
( 1 ) - يعنى وضوئى كه شرط براى نماز بوده ، عبارت از سه شستن و سه مسح كشيدن باشد و غسلى كه شرط بوده ، عبارت از سه شستن ( شستن سر ، طرف راست و طرف چپ ) بوده و تيمّم نيز عبارت از سه مسح كشيدن باشد . بديهى است ، شرطيّت اين اعمال ، به نحو شرط متقدّم مىباشد . زيرا اين اعمال در حال نماز و به هنگام نماز نمىتواند محقّق شود .
( 2 ) - يعنى اثر اين اعمال كه طهارت روحى و معنوى بوده ، شرط براى نماز مىباشد . يعنى طهارتى كه شرط براى نماز بوده ، عبارت از حالت معنوى و به عبارت ديگر ، طهارت روحى و معنوى كه از وضوء ، غسل يا تيمّم حاصل مىشود . روشن است ، طهارت روحى و معنوى از ابتداى نماز با نماز بايد وجود داشته باشد ، يعنى شرط مقارن مىباشد .
( 3 ) - يعنى روبهقبله بودن يا طهارت لباس و بدن داشتن و نيز اباحهء مكان از شروط مقارن مىباشد .
يعنى لازم نيست كه قبل از نماز نيز اين موارد وجود داشته باشد ، چنان كه لازم نيست بعد از نماز نيز روبهقبله بود يا طهارت لباس داشت . بلكه ممكن است تا شروع نماز ، پشت به قبله بوده و يا لباس و بدن مصلّى ، طاهر نباشد . در نتيجه بايد از اوّل نماز تا آخر نماز يعنى مقارن و همراه با نماز باشد .
( 4 ) - مثلا زنى در اوّل روز ماه رمضان ، مستحاضهء كثيره شده است . بعضى از فقهاء فرمودهاند ؛ روزه بر اين زن واجب بوده ولى بايد در شب همين روز كه فرا مىرسد ؛ غسل كند و غسل شب كه فرا مىرسد ، شرط براى صحّت روزه او مىباشد . بنابراين ، زمان تحقّق شرط ، بعد از زمان تحقّق مشروط يعنى صوم مىباشد . يا اگر فردى مثلا ماشين دوستش را فضولتا يعنى بدون اجازهء دوستش فروخت ، فقهاء فرمودهاند ؛ اگر مالك بعدا اجازه بدهد ؛ چنين معاملهاى صحيح خواهد بود . يعنى اجازه بعدى مالك را شرط تحقّق بيع فضولى مىدانند . در اين حال نيز اجازه كه زمان آن متأخّر از مشروط يعنى بيع فضولى بوده ، شرط براى بيع مىباشد .