به « الشّيء » كه مقصود از آن ، معلول يعنى ذى المقدّمه و واجب بوده برمىگردد .
فايّة حاجة له تبقى الى ما سيوجد بعد : ضمير در « تبقى » به « ايّة حاجة » و ضمير نايب فاعلى در « سيوجد » به ماء موصوله به معناى شرط و ضمير در « له » به « الشّيء » برگشته و كلمهء « بعد » مقطوع الاضافة و مبنى بر ضمّ مىباشد . يعنى « بعد وجود الشّيء » .
الّتى ظاهرها تأخّرها . . . و ذلك . . . الّذى هو شرط عند بعضهم : كلمهء « ظاهرها » مبتدا و كلمهء « تأخّرها » خبر و ضمير در هر دو به شروط شرعيّه برگشته و اين مبتدا و خبر ، صله براى « الّتى » كه صفت براى « الشّروط الشّرعيّة » مىباشد ، و مشار اليه « ذلك » شروط شرعيّهء متأخّر از مشروط بوده و ضمير « هو » به « الغسل اللّيلىّ » و در « بعضهم » به علما برمىگردد .
و من هذا الباب . . . على انّها كاشفة . . . لا ناقلة : مقصود از « هذا الباب » شروط متأخّر از شرط بوده و ضمير در « انّها » به اجازه برگشته و كلمهء « ناقلة » به واسطهء « لا » معطوف به « كاشفة » مىباشد . يعنى ( لا انّها ناقلة عن صحّة البيع » .
فبعضهم ذهب . . . و بعضهم ذهب الى استحالته قياسا الخ : ضمير در هر دو « بعضهم » به علما و ضمير در هر دو « ذهب » به « بعضهم » و ضمير در « استحالته » به شرط متأخّر در شرعيّات برگشته و كلمهء « قياسا » مفعول له مىباشد .
و الذّاهبون الى الاستحالة اوّلوا . . . يطول شرحها : مقصود از « الاستحالة » استحالهء شرط متأخّر در شرعيّات بوده و ضمير در « اوّلوا » به ذاهبون و در « شرحها » به تأويلات كه جمله « يطول شرحها » صفت براى آن بوده برمىگردد .
و احسن ما قيل . . . ما عن بعض . . . تقريرات درسه : ضمير نايب فاعلى در « قيل » به ماء موصوله به معناى « تأويلات » و در « درسه » به بعض مشايخ از اعاظم برگشته و كلمهء ماء موصولهء دوّمى به معناى بيان مىباشد .
و خلاصته . . . يكون فى . . . كان تكليفيّا الخ : ضمير در « خلاصته » به ماء موصوله به معناى
نهاية الإيصال ( شرح فارسى أصول الفقه ) ( فارسى ) — صفحة 493
مساهمون: حسن سيد اشرفى
ص٤٩٣