بيان و در « يكون » به كلام و در « كان » به حكم برمىگردد .
فان مجرّد كونه . . . لا مانع منه لانّه ليس معناه الّا اخذه قيدا الخ : ضمير در « كونه » به شرط و در « منه » به متأخّر بودن شرط و در « معناه » و « اخذه » به شرط شرعى برگشته و كلمهء « قيدا » تمييز براى نسبت در « اخذه » مىباشد .
على أن تكون . . . هى المطلوبة و كما يجوز ذلك . . . فانّه يجوز الخ : ضمير « هى » ضمير فصل و به حصّهء خاصّه كه اسم براى « تكون » بوده برگشته و كلمهء « المطلوبة » خبر بوده و مشار اليه « ذلك » شرط شرعى بوده و ضمير در « فانّه » و « يجوز » نيز به همين مشار اليه برمىگردد .
الى انّه رافع . . . فانّه يكون حينئذ واضح الاستحالة : ضمير در « انّه » به غسل و در « فانّه » و « يكون » به شرط بودن غسل برگشته و مقصود از « حينئذ » يعنى « حين اذ كان رافع الخ » مىباشد .
و سرّ ذلك . . . لمّا كان هو . . . لا شأن له . . . فى ظرف كونها مطلوبة . . . فى ذلك الخ : مشار اليه « ذلك » اوّلى ، جواز متأخّر بودن شرط شرعى در مأمور به و دوّمى ، كاشف بودن قيد و شرط متأخّر بوده و ضمير « هو » به مطلوب و در « له » به قيد متأخّر و در « كونها » به حصّه برمىگردد .
سواء كان . . . فان الشّرط فيه معناه اخذه . . . و انشائه : ضمير در « كان » به حكم و در « فيه » و « معناه » و « اخذه » به شرط و در « انشائه » به حكم برمىگردد .
و كونه مفروض الوجود لا يفرق فيه بين ان يكون الخ : ضمير در « كونه » و در « يفرق » و در « يكون » به شرط و در « فيه » به مفروض الوجود بودن برمىگردد .
بقيد اخذ . . . و يتقرّب ذلك . . . بقياسه : ضمير نايب فاعلى در « اخذ » به قيد كه اين جمله ، صفت آن بوده برگشته و مشار اليه « ذلك » شرط متأخّر مفروض الوجود بوده و ضمير در « قياسه » به شرط متأخّر برمىگردد .
نهاية الإيصال ( شرح فارسى أصول الفقه ) ( فارسى ) — صفحة 494
مساهمون: حسن سيد اشرفى
ص٤٩٤