فلا بدّ الّا يكون له ثواب على اطاعته غير الثّواب الخ : كلمهء « الّا » در اصل « ان لا » بوده و ضمير در « له » و « اطاعته » به وجوب غيرى برگشته و كلمهء « غير » صفت براى « ثواب » بوده و اضافه به بعدش شده است .
الّذى يحصل . . . على عصيانه غير الخ : ضمير در « يحصل » به ثواب و در « عصيانه » به وجوب غيرى برگشته و كلمهء « غير » به معناى « الّا » و منصوب مىباشد .
و لذا نجد انّ من ترك . . . مقدّماته لا يستحقّ الخ : مشار اليه « ذا » مترتّب نبودن ثواب و عقاب بر اطاعت و عصيان وجوب غيرى بوده و ضمير در « ترك » و در « لا يستحقّ » به « من » موصوله يعنى تارك برمىگردد .
لا انّه يستحقّ . . . مقدّماته المتروكة : ضمير در « انّه » و « يستحقّ » به تارك و در « مقدّماته » به واجب يعنى واجب نفسى برمىگردد .
و امّا ما ورد . . . من الثّواب . . . مثل ما ورد من الثّواب : ضمير در هر دو « ورد » به ماء موصوله برگشته و « من الثّواب » بيان ماء موصوله مىباشد .
و انّه فى كلّ خطوة كذا من الثّواب : ضمير در « انّه » به معناى شأن بوده و كلمهء « من الثّواب » بيان براى « كذا » و كلمهء « خطوة » به معناى قدم بوده و اين عبارت ، عطف به « زيارة الحسين » مىباشد . يعنى « و امّا ما ورد فى الشّريعة من انّه الخ » .
فينبغى على هذا ان يحمل . . . مقدّماته . . . احمزها : اين عبارت ، جواب براى « امّا » بوده و مشار اليه « هذا » مترتّب نبودن ثواب و عقاب بر خود وجوب غيرى بوده و ضمير در « يحمل » به « ما ورد » و در « مقدّماته » به عمل و در « احمزها » به اعمال برگشته و عبارت « ان يحمل الخ » تأويل به مصدر رفته و فاعل براى « ينبغى » مىباشد .
و كلّما كثرت . . . صعوبتها . . . مشقّته . . . انّها السّب الخ : ضمير در « صعوبتها » به مقدّمات و در « مشقّته » به عمل يعنى ذو المقدّمه و در « انّها » به مقدّمه برگشته و كلمهء « كلّما » ظرف و منصوب مىباشد .
فتكون السّبب . . . من اجل انّه . . . استشكلوا : ضمير در « فتكون » به مقدّمه و در
نهاية الإيصال ( شرح فارسى أصول الفقه ) ( فارسى ) — صفحة 430
مساهمون: حسن سيد اشرفى
ص٤٣٠