حال آنكه اين مسئله از مشهورترين ، دقيقترين مسائل و بيشترين مباحث علم اصول مىباشد . به همين دليل ، بعضى از اصوليّون درصدد برآمدهاند تا فوائد عملى به غير از ثمرهء اصل وجوب مقدّمه را براى اين بحث جستجو كنند . ولى حقيقتا ثمراتى را كه ذكر كردهاند ، ارزشى نداشته و مفيد فايده نمىباشد مىتوانى به كتابهاى مفصّل و مطوّلى كه در علم اصول نگاشته شده است مراجعه كنى . « 1 »
179 - با توجه به بىفايده بودن ثمرهء اصل وجوب مقدّمه و ساير ثمرات عملى ذكر شده آيا اين بحث از اساس بىفايده بوده و بايد آن را ترك كرد يا خير ؟
( فيا ترى هل . . . فى امور تسعة )
ج : مىفرمايد : چگونه مىتواند همهء مباحث در مقدّمهء واجب ، لغو بوده و صحيحتر ، آن است كه بحث از آن را ترك كرد ؟ بلكه براى اين مسئله ، فوائد علمى بسيار وجود دارد كه اين فوائد ، امور بىارزشى نيستند چنان كه خواهى ديد . بلكه اين مسئله ، با بسيارى از مسائلى كه جايگاه و ارزش عملى در فقه داشته مرتبط مىباشد . مثل مبحث شرط متأخّر ، « 2 » مقدّمات مفوّته ، « 3 » عبادى بودن بعضى از مقدّمات واجب مثل طهارتهاى
هامش
( 1 ) - « مطارح الانظار / 80 - 82 » ، « بدائع الافكار محقّق رشتى / 346 » ، « فوائد الاصول 1 / 296 - 300 » و در « كفاية الاصول 1 / 196 » بعد از بيان ثمراتى كه نقل شده است ، همهء آنها را مردود دانسته و آن ثمرات را مترتّب بر بحث مقدّمهء واجب نمىداند . بلكه تنها ثمره را همين وجوب شرعى و مولوى مقدّمهء واجب مىداند .
( 2 ) - مثل اجازه در بيع فضولى كه شرط صحّت بيع مىباشد . حال چگونه ، اجازه كه شرط و مقدّمهء صحّت بيع بوده ، بعد از ذى المقدّمه وجود پيدا مىكند ؟
( 3 ) - مثل وجوب غسل جنابت ، قبل از طلوع فجر كه شرط صحّت روزهء روز بعد مىباشد . حال بحث است ، چگونه روزهاى كه هنوز واجب نشده است - چون طلوع فجر نشده - مقدّمهاش واجب است به گونهاى كه اگر انجام نشود ، روزهء آن روز صحيح نخواهد بود .