شرح ( پرسش و پاسخ )
177 - ثمرهء بحث از مقدّمه واجب چيست و چه نوع ثمرهاى است ؟
( ثمرة النّزاع انّ . . . امتثال ذى المقدّمة )
ج : مىفرمايد : ثمرهء نزاعى كه اوّلا و بالذّات براى آن متصوّر است ، عبارت از استنتاج و استنباط وجوب شرعى مقدّمه علاوه بر وجوب عقلىاش مىباشد . اين مقدار از ثمره نيز كافى است در ثمره بودن براى مسألهء اصولى . زيرا مقصود از علم اصول ، آن است كه به كمك مسائل آن بتوان استنباط احكام از ادلّهء احكام نمود . « 1 » ولى اين يك ثمرهء غير عملى است . چرا كه با فرض وجوب عقلى و لابدّيّت عقلى اتيان مقدّمه ، ديگر فايدهاى بر قول به وجوب شرعى مقدّمه يا عدم قول به وجوب شرعىاش مترتّب نمىشود . زيرا ، مكلّفى كه درصدد امتثال ذى المقدّمه باشد در هيچ حالى نبايد مقدّمه را ترك كند . « 2 »
178 - با توجه به فائدهء عملى نداشتن ثمرهء يادشده ، آيا بحث از آن مفيد بوده و اصوليّون در اين زمينه چه اقدامى كردهاند ؟ ( و عليه فالبحث . . . المطوّلات ان شئت )
ج : مىفرمايد : بنابراين ، بحث از مقدّمهء واجب ، بحث عملى مفيدى نبوده و در نظر ابتدايى چنين به نظر مىرسد كه سخن لغو و بيهودهاى بوده كه هيچ فايدهاى در تحت آن نيست و
هامش
( 1 ) - يعنى اگر تنها ثمرهء بحث مقدّمهء واجب ، آن باشد كه علاوه بر وجوب عقلى مقدّمه ، وجوب شرعىاش نيز اثبات شود ، همين يك ثمره براى ثمره داشتن مسئلهء اصولى كفايت مىكند . زيرا مقصود از علم اصول ، آن است كه مسائلش در طريق استنباط حكم شرعى قرار گيرد كه اينجا نيز در طريق استنباط قرار گرفته و به كمك آن ، اثبات مىكنيم وجوب مولوى و شرعى مقدّمه را علاوه بر وجوب عقلىاش .
( 2 ) - يعنى در مقام امتثال ذى المقدّمه ، فرقى ندارد كه وجوب ذى المقدّمه ، واجب شرعى بوده و يا واجب شرعى نباشد . زيرا مكلّف ناگزير است براى امتثال ذى المقدّمه ، مقدّمه را نيز اتيان كند ، چه وجوب شرعى و يا وجوب عقلى داشته باشد .