صفت براى « وجوبها » بوده و كلمهء « شرعا » تمييز براى نسبت در « بوجوبها » مىباشد .
او بعدم وجوبها . . . ان يتركها به حال . . . هو الخ : ضمير در « وجوبها » و ضمير مفعولى در « يتركها » به مقدّمه و ضمير فاعلى در « يتركها » و ضمير « هو » به مكلّف برگشته و جار و مجرور « به حال » به معناى در هيچ حالى مىباشد .
و عليه . . . لا يكون . . . انّه لغو . . . لا طائل تحته : ضمير در « عليه » به فائده نداشتن قول به وجوب شرعى مقدّمه و ضمير در « لا يكون » و در « انّه » و در « تحته » به بحث از مسألهء مقدّمهء واجب برمىگردد .
مع انّ هذه المسألة . . . هذا العلم و ادقّها و اكثرها بحثا : مقصود از « هذه المسألة » مسألهء مقدّمه واجب بوده و ضمير در « ادقّها » و « اكثرها » به « مسائل هذا العلم » يعنى مسائل علم اصول برگشته و كلمهء « بحثا » تمييز نسبت براى « اكثرها » مىباشد .
من اجل هذا . . . يفتّشون . . . لهذا البحث : مشار اليه « هذا » مشهورترين ، دقيقترين و بيشترين بحث مسائل علم اصول ، مسألهء مقدّمه واجب بوده مىباشد و ضمير در « يفتّشون » به بعضى اصوليّون برگشته و مقصود از « هذا البحث » بحث مقدّمهء واجب مىباشد .
انّ كلّ ما ذكروه من ثمرات لا تسمن و لا تغنى من جوع . . . عنها : ضمير فاعلى در « ذكروه » به بعضى اصوليّون و ضمير مفعولىاش به ماء موصوله كه « من ثمرات » بيان آن بوده برگشته و ضمير در « لا تسمن » كه صفت براى « ثمرات » بوده و ضمير در « لا تغنى » كه عطف بر « لا تسمن » بوده به « ثمرات » و ضمير در « عنها » به ثمرات ذكرشده برمىگردد .
فيا ترى . . . عنها كلّه لغوا . . . البحث عنها ؟ : ضمير در هر دو « عنها » به ثمرات برگشته و كلمهء « كلّه » عطف به ضمير در « عنها » بوده و ضميرش به « البحث » برمىگردد و كلمهء « ترى » هم به صيغهء معلوم و هم به صيغهء مجهول مىتواند باشد و اگر به صيغه معلوم باشد يعنى « پس مىبينى . . . » و اگر به صيغه مجهول باشد يعنى « پس ديده مىشود يا به نظر
نهاية الإيصال ( شرح فارسى أصول الفقه ) ( فارسى ) — صفحة 388
مساهمون: حسن سيد اشرفى
ص٣٨٨