140 - اگر بپذيريم صدق فوت بر فريضه نمىشود در صورتى كه ضرورت تا پايان وقت اداء استمرار داشته و قضاء هم لازم نمىآيد ولى اگر ضرورت در داخل وقت مرتفع شود چرا نبايد گفت انجام دوبارهء تكليف اداء واجب است ، بلكه فقهاء در اين صورت نيز فتواى به اجزاء دادهاند ؟ « 1 » ( و امّا الاداء فانّما . . . الانتظار تحصيلا للكامل )
ج : مىفرمايد : قول به وجوب اداء وقتى فرض دارد كه قائل به بدار باشيم . « 2 » حال ، فرض
هامش
- بعد از وقت بوده كه در اين صورت بايد بحث از قضاى مأمور به اوّلى اختيارى شود . در اينجا گفته مىشود ؛ اوّلا : قضاء ، تابع اداء مىباشد . يعنى اگر اداء مأمور به ، ادائى فوت شود بايد آن را قضاء كرد .
به عبارت ديگر ، بنا بر قول به تبعيّت قضاء از اداء آن است كه دليلى كه مىگويد مأمور به واجب است اداء ، حال اگر مأمور به اتيان شد همين دليل مىگويد كه قضايش واجب است . مثلا دليل« أَقِيمُوا الصَّلاةَ » *مىگويد وقتى مأمور به را اداء انجام ندادى چون غرض مولى تحصيل نشده ، امر نيز ساقط نشده و بايد براى تحصيل غرض مولى آن را قضاء كرده تا امر ساقط شود . حال در موقع اضطرار نيز امر فعلى ، عبارت از« فَتَيَمَّمُوا صَعِيداً » *بوده كه مكلّف آن را امتثال كرده است . بنابراين ، پس از وقت و رفع اضطرار ديگر امرى نيست تا لازم باشد آن را تحصيل كرد . ثانيا : چنان كه در روايات آمده است « من فاتته فريضة فليقضها » شخصى كه فريضه « واجبى » از او فوت شد بايد آن را قضاء كند . يعنى قضاء وقتى واجب است كه صدق فوت بر فريضه و واجب شود و حال آنكه در اينجا فريضهاى فوت نشده است تا قضاء شود . زيرا واجب اوّلى واقعى با وجود حالت اضطرار ، واجب نبوده و فعليّت براى تكليف نداشت . بلكه تكليف و واجب فعلى ، عبارت از نماز با تيمّم بوده كه آنهم اتيان و امتثال شده است . بنابراين ، واجب و تكليف فعلى ، امتثال و اتيان شده و فوت نشده است تا قضاء داشته باشد .
( 1 ) - بدار يعنى مبادرت كردن كه بين فقهاء اختلاف است مكلّفى كه مضطرّ است مثلا در اوّل وقت نماز ظهر و عصر فاقد آب مىباشد آيا حقّ دارد مبادرت به عمل كرده و در همان اوّل وقت ، تيمّم بگيرد و نماز بخواند يا بايد صبر كند و انتظار بكشد تا اگر به مقدار باقيمانده از وقت به غروب براى انجام اين دو نماز باز هم آب پيدا نكرد و اضطرار كما كان باقى بود آنوقت با تيمّم نماز بخواند . بنابراين ، يا بدار جايز است و يا بدار جايز نيست و بايد ديد با توجه به هركدام ، حكم اجزاء امر اضطرارى چگونه است ؟
( 2 ) - زيرا اگر بدار جايز نباشد و مكلّف در اوّل وقت يا باقى اوقات اقدام به انجام عمل كند به گونهاى كه -