كردن كامل به هنگام تمكّن ، و گرنه هرآينه واجب مىكرد ( شارع ) بر او ( مكلّف ) انتظار كشيدن را براى تحصيل كردن كامل .
4 - وقتى باشيم هرآينه شكّ كنيم در وجوب اداء و قضاء و مفروض آن است كه همانا وجوب اين دو ( اداء و قضاء ) را نفى نكرديم آن ( وجوب اين دو ) را با اطلاق و مانند اين ( اطلاق ) ، پس همانا اين ( شكّ ) شكّ در اصل تكليف است و در مثل اين ( شكّ در اصل تكليف ) جارى مىشود اصالة البراءة كه قاضى است به واجب نبودن اين دو ( اداء و قضاء ) . پس اين وجوه چهارگانه ، همهء آنها ( وجوه ) يا بعضى از آنها ( وجوه ) يا مانند اينها ( وجوه ) ، اينها ( وجوه ) سرّ حكم كردن فقها است به اجزاء قضاء يا اداء . و قول به اجزاء - بنابراين ( سرّ و دليل ) - امرى است كه مفرّى از آن ( امر ) نيست . و تأكيد مىشود اين ( قول به اجزاء ) در نمازى كه اين ( نماز ) عمدهء در باب است .
نكات دستورى و توضيح واژگان
لسرّ هناك : مقصود از « سرّ » دليل بوده و مشار اليه « هناك » ذهاب و گرايش به اجزاء مىباشد .
لغير ذلك من الاسباب : كلمهء « من الاسباب » بيان براى « ذلك » مىباشد .
فيجب ان نتبيّن ذلك : مشار اليه « ذلك » اسباب مىباشد .
فنقول هناك . . . كلّها او بعضها . . . نذكرها كلّها : مشار اليه « هناك » تبيين اسباب بوده و همهء ضمائر مؤنّث به وجوه چهارگانه برمىگردد .
1 - انّه من المعلوم . . . عليهم : يعنى « الوجه الاوّل انّه الخ » ضمير در « انّه » به معناى شأن بوده و ضمير در « عليهم » به مكلّفين برمىگردد .
ان يكلّفهم . . . لا يسدّ . . . مصلحته الملزمة : ضمير فاعلى در « يكلّفهم » به شارع و ضمير مفعولىاش به مكلّفين و ضمير در « لا يسدّ » به ناقص و در « مصلحته » به كامل برگشته و كلمهء « الملزمة » صفت براى « مصلحته » مىباشد .
اى انّ ظاهرها . . . منحصر فيه و ليس وراءه الخ : ضمير در « ظاهرها » به ادلّهء وارده و در