كرده است امر اختيارى يا واقعى يا اضطرارى يا ظاهرى باشد . « 1 » خلاصه در اينكه اين اتيان ، امتثال براى امرش بوده خلافى وجود ندارد . « 2 »
هامش
( 1 ) - در توضيح و براى روشن شدن مطلب بايد گفت ؛ اوامر و احكام الهى بر سه دسته مىباشند :
الف : اوامر واقعى اوّلى اختيارى : يعنى اوامر و احكامى كه جعل شده و رفته روى افعال به ملاحظهء ذات اشياء و عناوين اوّليّهشان با قطع نظر از عارض شدن عناوين ثانوى مثل عسر و حرج ، اضطرار ، ضرر ، تقيّه و غيره و نيز با قطع نظر از علم و جهل مكلّف نسبت به حكم واقع . مثل آنكه امر در« أَقِيمُوا الصَّلاةَ » *و« آتُوا الزَّكاةَ » *كه تعلّق گرفته است به نماز و زكات ، به اعتبار خودشان يعنى بدون لحاظ عناوين ثانوى و نيز بدون لحاظ علم و جهل مكلّف نسبت به وجوب آنها .
ب : اوامر واقعى ثانوى اضطرارى : يعنى اوامر و احكامى كه جعل شده و رفته روى افعال به ملاحظهء عناوين عارضى ثانوى مثل اضطرار و غيره . مثل آنكه شارع فرموده است :« فَلَمْ تَجِدُوا ماءً فَتَيَمَّمُوا صَعِيداً طَيِّباً » *، امر به تيمّم تعلّق گرفته است به لحاظ حالت اضطرار و تمكّن نداشتن از آب و وضوى با آب .
ج : اوامر ظاهرى : اوامر و احكامى است كه جعل شده و رفته روى اشياء به اعتبار جهل مكلّف نسبت به واقع ، مثلا شخصى كه نمىداند در طول روز آيا وضويش با حدثى باطل شده يا نه ، استصحاب مىكند وضوى سابق را و با آن نماز مىخواند . حال بحث اجزاء در دو جهت مىباشد :
الف : در اجزاء و مجزى بودن اتيان مأمور به به هريك از اوامر نسبت به امر خودشان . ب : در اجزاء و مجزى بودن اتيان مأمور به با امر اضطرارى از امر واقعى اوّلى و مجزى بودن اتيان مأمور به با امر ظاهرى از امر واقعى اوّلى كه توضيح آن با مثال در ادامه خواهد آمد .
( 2 ) - الف : مثلا اتيان و انجام دادن نماز با وضوء ، مجزى از امر واقعى اوّلى كه فرموده است :« أَقِيمُوا الصَّلاةَ » *بوده و ديگر اتيان و انجام دوبارهء نماز با وضوء در داخل يا خارج وقت لازم نمىباشد . ب :
مثلا اتيان نماز با تيمّم در امر اضطرارى ، مجزى از امر اضطرارى« فَتَيَمَّمُوا صَعِيداً طَيِّباً » *در« فَلَمْ تَجِدُوا ماءً فَتَيَمَّمُوا صَعِيداً طَيِّباً » *بوده و نيازى به اتيان دوبارهء نماز با تيمّم در داخل يا خارج وقت نمىباشد .
ج : مثلا اتيان نماز با وضوى استصحابى ، مجزى از امر ظاهرى « لا تنقض اليقين بالشّكّ » بوده و نياز به خواندن دوبارهء نماز با وضوى استصحابى در داخل يا خارج وقت نمىباشد . خلاصه در مجزى بودن -