109 - امر و نهى مولوى و امر و نهى ارشادى چه بوده و طرح آن توسط مصنّف به چه دليل است ؟ ( و بعد ثبوت ذلك . . . بما هو عاقل ؟ )
ج : مىفرمايد : بعد از آنكه ثابت شد ملازمه بين حكم عقل و حكم شرع نسبت به حسن و قبح افعال مىباشد ، سزاوار است كه مسألهء ديگرى را مطرح كرده و مورد بحث قرار داد . و آن اينكه ؛ در موردى كه حكم مستقلّ عقلى وجود داشته و عقل مستقلّا به حسن و قبح عملى حكم كرد ، مثل حكم به حسن و وجوب اطاعت از اوامر و نواهى مولى و حكم به قبح و حرمت مخالفت از اوامر و نواهى او ، حال اگر شارع نيز در اين مورد ، خطاب و امر و نهى داشته باشد مثل
« أَطِيعُوا اللَّهَ وَ أَطِيعُوا الرَّسُولَ » *
آيا امر شارع ، امر مولوى مىباشد ، يعنى شارع از جايگاه مولويّت و به عنوان مولى چنين خطابى دارد و يا امر شارع ، امر ارشادى است ، يعنى به عنوان يكى از عقلاء ، چنين خطابى داشته و در واقع ، ارشاد به حكم عقل نموده است ؟
110 - عبارت ديگر از امر و نهى مولوى و ارشادى چيست ؟
( و بعبارة اخرى انّ . . . معنى انّه ارشادىّ )
ج : مىفرمايد : يعنى نزاع در اين است ؛ امر نهى شارع در موردى كه عقل نيز حكم مستقل دارد آيا امر و نهى تأسيسى است كه معناى امر و نهى مولوى مىباشد و يا امر و نهى تأكيدى است كه معناى امر و نهى ارشادى مىباشد . « 1 »
هامش
- دارد . خلاصه آنكه بحث ، كبروى است . يعنى با فرض آنكه حسن و قبح عقلى از موارد مورد اتّفاق عقلاء باشد معنايش ، حكم شارع به آن مىباشد . ولى اينكه كدام مورد از موارد مورد اتّفاق بوده و كدام مورد اتّفاق نيست ، بحث صغروى است .
( 1 ) - اوامر مولوى ، اوامرى هستند كه اطاعت و عصيان مستقلّ دارند مثل امر به زكات ، و يا نهى از غيبت و مانند آن ، ولى اوامر ارشادى ، اوامرى هستند كه امتثال و عصيان مستقلّ و جداى از امتثال و عصيان حكم عقل ندارند . به عبارت ديگر ، اگر اطاعت و عصيانى باشد ، اطاعت و عصيان نسبت به همان حكم عقل مىباشد و نه اطاعت و امتثال از خطاب شارع .