كلمهء « الوجه » مبتدا و موصوف و كلمهء « الثّانى » صفت و كلمهء « انكار » خبر و اضافه به بعدش شده و كلمهء « بعد » ظرف و متعلق به « انكار » و اضافه به بعدش شده و ضمير در « بينه » به ادراك عقل برگشته و عبارت در اصل چنين است : « الوجه الثّانى انكار الملازمة بينه و بين حكم الشّرع بعد الخ » .
و هذه هى المسألة الخ : ضمير « هى » به مشار اليه « هذه » يعنى ملازمه برمىگردد .
3 - بعد الاعتراف . . . انكار وجوب الخ : يعنى « الوجه الثّالث . . . » نكات دستورى و اصل عبارت همانند قبلى است .
و مرجع ذلك . . . عن ذلك : مشار اليه « ذلك » اوّلى ، انكار وجوب اطاعت و مشار اليه « ذلك » دوّمى ، حجّيّت عقل مىباشد .
و عليه فان ارادوا . . . فهو كلام لا معنى له : ضمير در « عليه » به تفسير به يكى از وجوه سهگانه و ضمير در « ارادوا » به اخباريّون و ضمير « هو » به تفسير اوّل و ضمير در « له » به كلام برگشته و جمله « لا معنى له » صفت براى « كلام » كه خبر براى « هو » بوده مىباشد .
لانّه قد تقدّم انّه . . . بالمعنى المتنازع فيه . . . و هو الخ : ضمير در هر دو « انّه » به معناى شأن بوده و ضمير در « فيه » به « المعنى » و ضمير « هو » به معناى مورد نزاع برمىگردد .
الّا ادراك العقلاء لذلك : كلمهء « ادراك » هم منصوب و هم مرفوع بوده زيرا مستثنى در كلام تامّ غير موجب بوده و مشار اليه « ذلك » « حسن و قبح » مىباشد .
و تطابق آرائهم . . . على ما اوضحناه فيما سبق : ضمير در « آرائهم » به عقلاء و ضمير مفعولى در « اوضحناه » به ماء موصوله به معناى بيان و ضمير در « سبق » به ماء موصوله به معناى مطالب برمىگردد .
و اذا اعترفوا . . . فهو . . . لهما . . . عن نفسه : ضمير در « اعترفوا » به اخباريّون و ضمير در « هو » به اعتراف به ثبوت حسن و قبح و ضمير در « لهما » به حسن و قبح و ضمير در « نفسه » به
نهاية الإيصال ( شرح فارسى أصول الفقه ) ( فارسى ) — صفحة 222
مساهمون: حسن سيد اشرفى
ص٢٢٢