حسن و قبح بوده و مشار اليه « هنا » بحث حسن و قبح عقلى در اصول مىباشد .
انّ العنوان بنفسه هو تمام موضوع الخ : ضمير در « بنفسه » و ضمير « هو » به عنوان برمىگردد .
و المراد . . . لو خلّى و طبعه يكون . . . فيما هو موضوع الخ : ضمير نايب فاعلى در « خلّى » و ضمير در « طبعه » و « يكون » به عنوان و ضمير « هو » به ماء موصوله به معناى عنوان برمىگردد .
و ليس المراد . . . ما هو معروف من معنا هما انّه الخ : ضمير « هو » به ماء موصوله برگشته و كلمهء « من معناهما » بيان براى ماء موصوله و ضميرش به علّيّت و اقتضاء برگشته و عبارت « انّه الخ » يا مجرور به حرف جاره بوده و متعلّق به « معروف » و يا تأويل به مصدر رفته و بدل از « معناهما » بوده و ضميرش به معنا برمىگردد .
فانّه من البديهىّ انّه . . . لمحموله : ضمير در هر دو « انّه » به معناى شأن بوده و ضمير در « لمحموله » به موضوع برمىگردد .
شرح ( پرسش و پاسخ )
74 - حسن و قبح به معناى سوّم ( مدح و ذمّ ) ، چند قسم بوده و قسم اوّل چيست ؟
( 5 - معنى الحسن و القبح . . . عندهم و يعدّ مسيئا )
ج : مىفرمايد : حسن و قبح به معناى سوّم به سه قسم مىباشد :
قسم اوّل آن است كه عنوان ، علّت « 1 » براى حسن و قبح باشد ، حسن و قبح اين عنوان و
هامش
( 1 ) - البتّه مقصود از علّت غير از معناى آن در باب معقول و فلسفه بوده كه در ادامه خواهد آمد . ولى اجمال مقصود از علّت ، تمام موضوع بودن براى حكم شارع يا عقلاء مىباشد از طرفى ، افعال كه از انسان در خارج صادر مىشود ، معنون به يك عنوانى است مثلا راستگويى ، معنون به عنوان عدل و دروغگويى معنون به عنوان ظلم است . حال اين عناوين به سه دستهاند : -