برمىگردد .
و يستتبع ذلك ادراك انّه . . . ما علم : كلمهء « ذلك » فاعل براى « يستتبع » بوده و مشاراليهاش ، دانستن ملائمت و عدم ملائمت و مصلحت و مفسده بوده و كلمهء « ادراك » مفعول و اضافه به بعدش شده و ضمير در « انّه » به معناى شأن بوده و ضمير نايب فاعلى در « علم » به ماء موصوله به معناى ملائمت و عدم ملائمت برمىگردد .
ما جاء . . . اذ يقول ردّا . . . خرّيت هذه الصّناعة : ضمير در « جاء » به ماء موصوله به معناى مطلب و ضمير در « يقول » به جامع السّعادات برگشته و كلمهء « خرّيت » به معناى راهنما و متخصّص ماهر بوده و مقصود از « هذه الصّناعة » معقولات مىباشد .
انّما هو من العقل النّظريّ : ضمير « هو » به مطلق ادراك و ارشاد برگشته و مقصود از « الادراك » ادراك امور دانستنى « ينبغى ان يعلم » و از « الارشاد » امور بايستنى « ينبغى ان يفعل » مىباشد .
المنفّذ المجرى لاشاراته : ضمير در « لاشاراته » به عقل نظرى برگشته و كلمهء « منفّذ » به معناى به اجرا درآورنده مىباشد .
و هذا منه . . . و ما ندرى ما يقصد الخ : مشار اليه « هذا » مطلب در جامع السعادات بوده و ضمير در « منه » و « يقصد » به جامع السّعادات برگشته و كلمهء « ما » در « ما ندرى » نافيه و در « ما يقصد » استفهاميّه به معناى « اىّ شىء » مىباشد .
و ليس هناك : مشار اليه « هناك » ادراك عقل مىباشد .
بل هو . . . فى مدركاته و متعلّقاته : ضمير « هو » و ضمير در « مدركاته » و « متعلّقاته » به عقل برمىگردد .
يسمّى تارة عمليّا و اخرى نظريّا : ضمير نايب فاعلى در « يسمّى » به عقل و كلمهء « عمليّا » مفعول دوّم مىباشد .
نهاية الإيصال ( شرح فارسى أصول الفقه ) ( فارسى ) — صفحة 120
مساهمون: حسن سيد اشرفى
ص١٢٠