هامش
- نيست ، بايد گفت ؛ همهء نهىها ، ظهور در نهى ارشادى داشته و ارشاد به فساد معامله يعنى ارشاد به شرطيّت يا مانعيّت چيزى در معامله دارد . مگر با دليل خارجى ثابت شود كه نهى تعلّق گرفته ، نهى مولوى بوده و دلالت بر حرمت و گناه بودن آن معامله دارد . مثلا اينكه مولى نهى كرده است از بيع مجنون يا نهى كرده است از عقد نكاحى كه به غير صيغهء عربى باشد ، معناى نهى ، آن است كه اين بيع و عقد ، باطل است . يعنى در بيع مجنون ، ملكيّت و در عقد نكاح يادشده ، علقهء زوجيّت حاصل نمىشود . نه آنكه اين دو عقد ، حرام بوده و گناه و به اين دليل ، فاسد و باطل باشند .
ح : در فقه اسلامى فقط در يك معامله به دليل خاصّ ، حرمت شرعى علاوه بر بطلان و فساد ثابت شده و آن در بيع ربوى ( ربا ) مىباشد . يعنى بيع ربوى علاوه آنكه ؛ باطل بوده ، حرمت شرعى نيز داشته و گناه مىباشد . چنان كه يك معامله به دليل خاصّ ، حرمت شرعى دارد ولى حرمت وضعى يعنى بطلان و فساد ندارد و آن در بيع و معاملهء در وقت نداء نماز جمعه مىباشد . ساير نهىها ، نهى ارشادى بوده و ارشاد به فساد يعنى ارشاد به فاقد بودن شرط يا مبتلا بودن به مانع مىباشد .
خ : همهء حرمتهايى كه در مكاسب محرّمه و در لمعه آمده و مثلا گفته مىشود : « بيع عذره حرام است » يا « بيع غررى حرام است » همه اين حرمتها به معناى بطلان و فساد معامله بوده و به معناى حرمت شرعى نيست . يعنى همهء اين نهىها ، نهى ارشادى و ارشاد به فساد مىباشد .
د : بديهى است اگر نهى بخواهد دلالت بر حرمت شرعى داشته باشد ؛ بايد تعلّق بگيرد به سبب در معامله . يعنى تعلّق بگيرد به عقد و ايجاب و قبولى كه با آن ملكيّت حاصل مىشود . و نهى اگر تعلّق به مسبّب بگيرد ، ارشادى بوده و ارشاد به اين است كه اين بيع فاقد شرط يا مبتلاى به مانع است .
ر : نهى ارشادى كه ارشاد به شرطيّت يا مانعيّت داشته ، يا ارشاد به شرط بودن و يا مانع بودن چيزى در متعاقدين است . مثلا ارشاد به شرطيّت عقل ، بلوغ و رشد در متعاقدين است چنان كه در نهى از بيع صغير ، مجنون و سفيه است . يا ارشاد به شرط بودن يا مانع بودن چيزى در عوضين ( ثمن و مثمن ) است . مثلا ارشاد به شرط روشن و مشخّص بودن مبيع و ثمن يا ماليّت داشتن اين دو و يا قابل تصرّف و تسليم بودن آن دو مىباشد . و يا ارشاد به شرط بودن يا مانع بودن چيزى در خود عقد است . مثلا نهى شده از عقد به غير صيغهء عربى . يعنى ارشاد به شرطيّت عربى بودن لفظ در عقد مىباشد . -