ان يكون محكوما بحكمين : ضمير در « يكون » به صرف شىء يعنى ماهيّت برمىگردد .
فيقتضى ذلك الخ : ضمير در « يقتضى » به ظهور يادشدهء جزاء برمىگردد .
عند فرض اجتماعها : ضمير در « اجتماعها » به اسباب برمىگردد .
و على هذا : مشاراليه « هذا » ظهور جزاء در وحدت مطلوب و ماهيّت واحده مىباشد .
بين هذين الظهورين : ظهور شرط و ظهور جزاء .
فاذا قدّمنا الظّهور الاوّل : يعنى ظهور شرط در استقلال در سببيّت .
و اذا قدّمنا الظّهور الثّانى : يعنى ظهور جزاء در اينكه متعلّق حكم ، صرف الوجود مىباشد .
فايّهما أولى بالتّقديم : ضمير در « ايّهما » به « هذين الظّهورين » برمىگردد .
لمّا كان متعلّقا على الشّرط : ضمير در « كان » به جزاء برمىگردد .
فهو تابع له ثبوتا و اثباتا : ضمير « هو » به جزاء و ضمير در « له » به شرط برگشته و مقصود از « ثبوتا » يعنى در مقام فرض و مقصود از « اثباتا » يعنى در مقام بيان و دلالت دليل مىباشد .
فان كان واحد : ضمير در « كان » به شرط برمىگردد .
و ان كان متعدّدا كان متعدّدا : ضمير در « كان » اوّلى به شرط و در دوّمى به جزاء برمىگردد .
كان الجزاء تابعا له : ضمير در « له » به « المقدّم » يعنى شرط برمىگردد .
و عليه : ضمير در « عليه » به مقدّم شدن ظهور شرط بر ظهور جزاء برمىگردد .
لا يكون الّا بعد فرض الخ : ضمير در « يكون » به ظهور در وحدت برمىگردد .
او بعد فرض عدمه : ضمير در « عدمه » به ظهور در تعدّد برمىگردد .
نهاية الإيصال ( شرح فارسى أصول الفقه ) ( فارسى ) — صفحة 96
مساهمون: حسن سيد اشرفى
ص٩٦