فان كان حصولهما الخ : ضمير در « حصولهما » به شرطين برمىگردد .
و ان تقارنا كان الاثر لهما معا : ضمير در « تقارنا » و « لهما » به شرطين برمىگردد .
و يكونان كالسّبب الخ : ضمير در « يكونان » به شرطين برمىگردد .
و هو ما اذا كان : ضمير « هو » به نحو دوّم برمىگردد .
فهو على صورتين : ضمير « هو » به نحو دوّم برمىگردد .
1 - ان يثبت بالدّليل الخ : يعنى « الاوّل ان يثبت الخ » كلمه « الاوّل » مبتدا و بدل اوّل تفصيلى براى « صورتين » و عبارت « ان يثبت الخ » تأويل به مصدر رفته و خبر مىباشد .
حينئذ : يعنى « حين اذ كان كلّ من الشّرطين جزء السّبب » .
يحصل عند الخ : ضمير در « يحصل » به جزاى واحد برمىگردد .
2 - ان يثبت من دليل الخ : يعنى « الثّانى ان يثبت الخ » كلمه « الثّانى » بدل دوّم تفصيلى براى « صورتين » و ساير نكات دستورى مثل قبلى است .
ام لم يكن : يعنى « ام لم يكن للقضيّة الشّرطيّة مفهوم » .
اىّ شىء تقتضى ؟ : كلمه « اىّ » مفعول « تقتضى » و اضافه به « شىء » شده و ضمير در « تقتضى » به قاعده برمىگردد .
هل تقتضى الخ : ضمير در « تقتضى » به قاعده برمىگردد .
فيكون لها جزاء واحد : ضمير در « لها » به اسباب برگشته و فعل مضارع « يكون » در جواب از استفهام بوده و منصوب مىباشد .
و نحوهما ام تقتضى : ضمير در « نحوهما » به خروج بول يا غائط و خوابيدن و در « تقتضى » به قاعده برمىگردد .
نهاية الإيصال ( شرح فارسى أصول الفقه ) ( فارسى ) — صفحة 86
مساهمون: حسن سيد اشرفى
ص٨٦