جنس است ، پس اين ( لا ) احتياج دارد ( لا ) به اسم و خبر بنا بر حسب آنچه ( موردى ) كه اقتضاء مىكند آن ( مورد ) را قواعد نحوى ، ولى خبر ، محذوف است حتّى در مثل « لا غيبة لفاسق » پس همانا « لفاسق » ظرف مستقرّ است كه متعلّق به خبر محذوف است . اين خبر محذوف ، چارهاى نيست براى آن ( خبر محذوف ) از قرينهاى ، اعمّ از اينكه باشد ( خبر ) كلمه « موجود » يا « صحيح » يا « مفيد » يا « كامل » يا « نافع » يا مانند اينها ( موارد ذكر شده ) و نيست اين ( كلام ) در يكى از اين امورى كه صحيح مىباشد تقدير آنها ( امور ) . و مقصود آن است كه همانا فرقى ندارد اينكه باشد مقصود ، نفى حقيقت يا نفى صحّت و مانند اين ( حقيقت و صحّت ) ، پس همانا چارهاى نيست از تقدير گرفتن خبرى محذوف به واسطهء قرينه ، و همانا مىباشد ( لفظ ) مجمل وقتى مجرّد باشد از قرينه ، ولى همانا ظاهر ، آن است كه قرينه حاصل است على الاكثر و آن ( قرينه ) قرينهء عامّه است در مثل اين ( تركيب با « لا » ى نفى جنس ) پس همانا ظاهر از نفى جنس آن است كه همانا محذوف در اين ( تركيب ) آن ( محذوف ) لفظ « موجود » و آنچه ( لفظى ) كه به معناى آن ( موجود ) است . از مانند لفظ « ثابت » و « متحقق » . پس وقتى متعذّر شد تقدير گرفتن اين لفظ عامّ ( موجود و به معناى آن ) براى هر سببى كه باشد ( سبب ) ، پس همانا در اينجا ( تركيب با « لا » ى نفى جنس ) قرينه موجود است غالبا و آن ( قرينه ) مناسبت حكم و موضوع است ، پس همانا آن ( مناسبت حكم و موضوع ) اقتضاء مىكند ( مناسبت حكم و موضوع ) غالبا تقدير گرفتن لفظ خاصّ مناسبى را مثل « لا علم الّا به عمل » علمى نيست مگر با عمل ، پس همانا مفهوم از اين ( تركيب ) آن است كه همانا « لا علم نافع » علم نافع نيست ، و مفهوم از مانند « لا غيبة لفاسق » نيست غيبت حرام ، و مفهوم از مانند « لا رضاع بعد فطام » نيست شير دادن جايز ، و از نحو « لا جماعة فى نافلة » نيست جماعت مشروع ، و از مانند « لا اقرار لمن اقرّ بنفسه على الزّنا » نيست اقرار نافذ يا معتبر ، و از مانند « لا صلاة الّا
نهاية الإيصال ( شرح فارسى أصول الفقه ) ( فارسى ) — صفحة 642
مساهمون: حسن سيد اشرفى
ص٦٤٢